نگران نباشید. توصیه‌های زیر را بخوانید و به‌ کار ببندید. امیدوارم کودکان‌تان صبحانه‌خور حرفه‌ای شوند.

۱) میز را بچینید

به همراه فرزند خود، از شب قبل، میز صبحانه فردا را بچینید. البته هنگامی‌که کودکتان خوابید مواد فاسدشدنی را، دوباره در یخچال قرار دهید. صبح هنگام نیز، ابتدا میز را مثل شب پیش آماده کنید بعد کودکتان را ۱۵ تا ۲۰ دقیقه پیش از خوردن صبحانه بیدار کنید تا دستگاه گوارشی او کم‌کم شروع به‌کار کند.

۲) نوشیدنی‌های اشتهاآور

پیشنهاد می‌شود، وقتی کودکتان از خواب برخاست یک لیوان بزرگ آب یا آب پرتقال به او بدهید. به این ترتیب او به اشتها می‌آید. مطمئن باشید چند دقیقه بعد، شتابان به سمت میز صبحانه می‌آید.

۳) با بوفه موافقید؟

کوچولوها همیشه دوست دارند ادای بزرگ‌ترها را در بیاورند. آنها عاشق بوفه‌اند و دوست دارند غذاها روی میز چیده شده باشد تا آنها هر چه می‌خواهند بخورند. آب پرتقال، نان، بیسکویت، شکلات صبحانه، شیر، پنیر و… را روی میز بچینید و مطمئن باشید، چشمان کودک، بزرگ‌تر از معده‌اش خواهد شد و از تمام غذاهای روی میز تا جائی‌که بتواند می‌خورد.

۴) یک نمونه جالب

فراموش نکنید که بهترین راه یادگیری، مثال ‌زدن است. شما نیز همراه کودکتان بنشینید و صبحانه کامل بخورید. کودکتان از شما الگو می‌گیرد و کارهای شما را تقلید می‌کند. وقتی چند لقمه خوردید، تازه اشتهای‌تان باز می‌شود.

۵) نان تازه، عالی است!

آمار نشان داده است که از هر ۱۰ کودک، ۴ نفر تنها به‌دلیل نبودن نان تازه سر میز صبحانه، رغبتی به خوردن ندارند. در صورتی‌که کودکتان نسبت به خوردن صبحانه بی‌میل است، نان تازه را امتحان کنید. بوی نان تازه همه را به اشتها می‌آورد. اگر وقت خرید نان را ندارید، پیشنهاد می‌کنیم مقداری شیر و شکر روی نان مانده بمالید و آن را ۵ دقیقه در مایکروفر قرار دهید تا بوی نان تازه به‌خود بگیرد.

۶) از داستان‌های زیبا کمک بگیرید

سعی کنید سر میز صبحانه وقت را غنیمت شمرده و کتاب داستانی، درباره صبحانه‌خوردن برای کودکتان بخوانید. کاری کنید که آب از لب او آویزان شود.

۷) اصرار نکنید

در صورتی‌که با وجود انجام تمامی این کارها، باز هم کودک شما صبح از خواب برخاست و میلی به خوردن صبحانه نشان نداد، به او فشار نیاورید. یک لیوان شیر یا آب پرتقال به او بدهید و تا ساعت ناهار در صورت تمایل، به او میوه بدهید. مطمئن باشید او فردا صبح بهتر از امروز، صبحانه می‌خورد.

بدن و مغز انسان به گونه‌ای عمل می‌کنند که به خاطر سلامتی فرد همیشه برای شناسایی و واکنش به خطرات موجود آماده‌اند و این توانایی بسیار مهمی به شمار می‌رود زیرا ما را در شرایط سخت و نامطلوب حفظ می‌کند. با این حال در نتیجه استرس‌های مداوم و همیشگی تغییراتی در مغز رخ می‌دهد که سیستم‌های پاسخ گر و هشدار دهنده بیش از حد حساس می‌شوند.
 
آمیگدالا در مغز انسان‌ها بخشی است که وظیفه واکنش‌های احساسی و عاطفی، حافظه و نیز پیش‌بینی و آمادگی برای روبه رو شدن با استرس را بر عهده دارد. اینسولا قسمتی از شبکه عصبی است که درد و ورودی‌های حسی و عاطفی را پیش‌بینی می‌کند و به بدن و مغز کمک می‌کند تا در مقابل آسیب‌های احتمالی و بالقوه از خود دفاع کنند.

مراقبت و دفاع از خود مهارت‌هایی هستند که برای ادامه زندگی ضروری‌اند بنابراین استرس بیش از حد باعث می‌شود فرد بیشتر در معرض مشکلات روحی و رفتاری به ویژه نگرانی و دلواپسی قرار گیرد.

وقتی شخصی در موقعیت‌های استرس زا مانند خشونت‌ها و پرخاشگری‌های خانوادگی همیشگی قرار می‌گیرد، آمیگدالا بیش از حد توان واکنش نشان می‌دهد و با این اتفاق، واکنش سیستم‌های هشدار بدن به تهدیدها سریع‌تر و پر انرژی‌تر خواهد بود در نتیجه عکس‌العمل‌های مغز از حالت عادی خارج می‌شود. 

این پدیده عصبی در نشانه‌های فشار روانی پس از آسیب (PTSD) در سربازان مشاهده شده است. آزمایش‌های عصبی نشان داد حتی آمیگدالای سربازانی که از مناطق جنگی بر می‌گردند و عکس‌العمل‌های عاطفی عادی دارند به طور غیر عادی واکنش نشان می‌دهد و درنتیجه اینگونه افراد بیشتر مواقع آماده‌اند تا مشکل ساز شوند و از خود عکس العمل غیر معمول بروز دهند.

پژوهشگران می‌گویند بچه‌هایی که مداوم در خانواده خشونت و پرخاشگری می‌بینند تغییرات در واکنش پذیری آمیگدالا و اینسولا‌ی آنها مشابه عکس‌العمل‌هایی است که در مغز سربازان برگشته از جنگ به وجود می‌آید. حتی اگر این فرزندان نشانه‌های بیرونی مانند افسردگی یا نگرانی را نداشته باشند فعالیت مغزشان به گونه‌ای است که هر لحظه امکان واکنش بیش از حد به خطرات احتمالی از سوی آنها وجود دارد.

در این تحقیقات وقتی بچه‌های خانواده‌های پرخاشگر تصاویر صورت‌های عصبانی را می‌دیدند فعالیت آمیگدالا و اینسولای مغزشان کاملا بیش از حد بود و هر چه بچه‌ها در زندگی شان خشونت بیشتری تجربه کرده بودند پاسخ‌های عصبی در قسمت‌های کنترل استرس مغز قوی‌تر بود.

نتایج این تحقیق نشان می‌دهد حتی اگر بچه‌های خانواده‌های خشن و پرخاشگر نشانه‌های آشکار و بیرونی بروز ندهند سیستم‌های عصبی پاسخ‌گر به استرس در مغزشان بیش از حد فعال است. شاید در کوتاه مدت این نکته مثبتی برای رو به رو شدن با تهدیدات قلمداد شود اما در بلند مدت مشکلات فراوانی به وجود خواهد آورد. محققان می‌گویند این واکنش پذیری بیش از حد به استرس رشد بچه‌ها را تحت تاثیر قرار می‌دهد.

به شما اطمینان می دهم که با استفاده از پاره ای روش ها می توانید در شرایطی که فرزندتان بدرفتاری می کند خونسردی خود را حفظ نمایید وشیوه ایمناسب در پیش گیرید ، بخصوص هنگامی که با این پنج مسئله تربیتی مواجه می شوید :

بهانه گیری و نق نق کردن

بهانه گیری معمولاً در بین خردسالان ،به ویژه قبل از این که بتوانند به خوبی صحبت کنند ، رایج است . این کار یکی از معدود راه هایی است که توسط آن می توانند نارضایتی و خشم خود را از آنچه که نمی توانند به دست آورند ابراز کنند . هر قدر هم که این مسئله ناراحت کننده باشد ، والدین باید بدانند که علت بهانه گیری کودکشان فقط دیدن عکس العمل از جانب آنها نیست ( گرچه علت اصلی آن همین است ولی حتی کودکان دبستانی هم وقتی که به مقصودشان نمی رسند) بابهانه گیری ، احساسات درونی خود را آشکار می کنند و در نتیجه آرامش می یابند .

چگونه با آن کنار بیایید

وقتی کودک خردسال شما شروع به بهانه گیری و نق نق کرد ، از او بخواهید که به صورت های مختلف ابتدا در گوشی ، بعد به آهستگی و سپس خیلی بلند و … چیزی را که می گوید ، تکرار نماید . این روش درست مثل یک بازی توجه او را جلب خواهد کرد و بهانه گیری را فراموش خواهد نمود . در مورد کودک دبستانی خود می توانید از چند روش کلی استفاده کنید . به محض این که شروع به بهانه گیری کرد ، حرف او را قطع کنید و به آرامی بگویید :”داری نق نق و بهانه گیری می کنی و من گوش نمی کنم ، پس بهتر است که آرام و شمرده صحبت کنی .”

اگر باز هم ادامه داد ، دوباره درخواست خود را تکرار کنید . اگرشیوه گفتار خود را تغییر داد با بیان جمله ای او را تشویق کنید . می توانید بگویید :” وقتی بدون نق نق کردن بگویی که چه می خواهی،بیشتر دوستت خواهم داشت .” اگر در چنین مواقعی عصبانی می شوید ،هیجان صدای خود را فرو ببرید و فراموش کنید که چقدر دلتان می خواهد فریاد بزنید. به خاطر بسپارید که با مهار عکس العمل خود می توانید ارتباط بهتری با فرزندتان برقرار کنید . بعد به او بگویید که می دانید دلیل ناراحتی اش چیست و از این طریق با او به توافق برسید . به عنوان مثال فرض کنید چون به فرزندتان اجازه نداده اید که قبل از نهار شیرینی بخورد ، ناراحت شده است ، پس شیرینی را در جایی قرار دهید که بتواند آن را ببیند و به او قول دهید که پس از خوردن غذا به او شیرینی می دهید .

 اقدام پیشگیرانه

هنگامی که فرزندتان واضح و محکم صحبت می کند به او گوش دهید و تحسینش کنید . با این عمل به او یاد می دهید که اگر بدون بهانه گیری چیزی بخواهد زودتر آن رابه دست خواهد آورد .

پرخاشگری

والدین گاهی به علت پرخاشگری فرزند خود عصبانی می شوند ، نه فقط به این دلیل که اغلب در مکان های عمومی با بد خلقی کودک خود مواجه می شوند ، بلکه بدین سبب که احساس میکنند روی رفتار کودک خود و شرایط موجود کنترل ندارند . خوشبختانه کج خلقی های کودکان با رسیدن به سن مدرسه کاهش می یابد . زیرا می توانند راه حل های بهتری در مواجهه با شکست و ناکامی پیدا کنند .

چگونه با آن کنار بیایید

روش مؤثر برای از بین بردن پرخاشگری ، آن است که از ابتدا آن را مهار کنید. وقتی که در مقابل پرخاشگری کودک خود با خشم و عصبانیت عکس العمل نشان دهید ، به طور غیر مستقیم به او می آموزید که عصبانیت وسیله کارسازی برای دست یافتن به اهدافاست . در عوض می توانید بگویید :” وقتی از گریه کردن دست برداشتی در مورد آن با هم صحبت می کنیم و راه حلی می یابیم .” و به اتاق دیگری بروید.

اگر فرزند شما خیلی کوچک است و نمی توانید او را تنها بگذارید ، پیش او بمانید . اگر به طرف شما آمد ، او را بغل کنید ولی تا وقتی که آرام نشده چیزی را که می خواهد به او ندهید . خود را به کار دیگری مشغول کنید . به عنوان مثال مطالعه کنید . با این کار به او می فهمانید که تا آرام نشود نمی تواند توجه شما را جلب کند . اغلب پرخاشگری های بچه ها ، اگر مخاطب مورد نظر حضور نداشته باشد ، زودتر متوقف می شود .

در صورتی که کودک شما در یک مکان عمومی شروع به بدخلقی و پرخاشگری کرد ، بدون توجه به نگاه ها ی مردم او را به گوشه ای خلوت ببرید و منتظر شوید تا آرام شود . به او بگویید :” اینجا پیش تو می مانم تا وقتی که آرام شوی و با هم صحبت کنیم.” اگر بعد از سه یا چهار دقیقه باز هم به فریاد و گریه خود ادامه داد ، او را بردارید و از آن مکان خارج شوید .

اقدام پیشگیرانه

پرخاشگری ها همیشه قابل پیش بینی نیستند . کودکان به دلایل مختلفی این کار را انجام می دهند .

به عنوان نمونه سه دلیل شروع پرخاشگری را ذکر می کنیم :

۱ـ هنگامی که کودک شما چیزی می خواهد ولی نمی تواند آن را به دست آورد .

۲ـ وقتی یادگیری انجام کاری برایش دشوار باشد .

۳ـ وقتی که خسته شده باشد .

پس با اجتناب از عواملی که ممکن است به بهانه گیری منجر شود ، می توانید از وقوع تنش جلوگیری کنید . اگر می بینید کودک خردسالتان می خواهد با پازلی که خواهر بزرگترش انجام می دهد بازی کند ، یا به او در این بازی کمک کنید و یا اینکه توجهش را به بازی دیگری که بیشتر مناسب سنش باشد ، جلب کنید .

از کودک خود انتظاری بیش از آنچه که از عهده اش بر می آید نداشته باشید . خردسالان به این دلیل که قدرت تحمل زیادی ندارند ، نمی توانند خود را برای مدت طولانی سرگرم کنند . بنابراین کودک خردسال خود را در ساعات شلوغ روز و در صف های طولانی به فروشگاه و یا بانک نبرید و اگر باید او را به جایی ببرید که می دانید معطل می شوید ، برای سرگرمی او اسباب بازی و خوراکی همراه ببرید .

دعوای میان فرزندان

رقابت و همچشمی میان فرزندان یک خانواده ، پاسخی طبیعی به داشتن رقیب دائمی در جلب محبت پدر و مادر است . اگر دعوای آنها مهار نشود ، روی روابط عاطفی میان فرزندان اثر می گذارد و شور و نشاط آنها را از بین می برد .

چگونه با آن کنار بیایید

بهترین راه برای مبدل کردن دعوای میان کودکان به صلح و آرامش،این است که ابتدا آنها را از یکدیگر جدا کنید تا آرام شوند . سعی نکنید میان آنها قضاوت کنید ، حتی اگر شاهد بوده باشید که یکی از بچه ها ، دیگری را عمداً تحریک کرده و دعوا را شروع کرده است . ( باید برای تصحیح این رفتار ، روش تربیتی مناسبی را اتخاذ نمایید ) در غیر این صورت یا طرف یکی از آنها را می گیرید و یا اینکه به میدان دعوا کشیده می شوید که هیچ کدام از آنها کمکی به شما نخواهد کرد .

اقدام پیشگیرانه

 رقابت میان کودکان خود را نمی توانید به طور کامل از بین ببرید ولی می توانید از شدت آن بکاهید. احترام به علائق یکدیگر را به کودکان خودتأکید کنید . به آنها بیاموزید که نسبت به مالکیت شخصی یکدیگر احترام قائل شوند و چیزی را که به خواهر یا برادرشان تعلق دارد ، بدون اجازه بر ندارند . هیچ وقت کودکان خود را با هم مقایسه نکنید .

 در موقعیت هایی که معمولاً بین کودکان اختلاف ایجاد می شود ، مقرراتی وضع کنید . به عنوان مثال جای هر یک را بر صندلی ماشین از قبل تعیین کنید و یا مشخص کنید که هر یک از آنها چه ساعتی می توانند برنامه تلویزیونی مورد علاقه خود را ببینند .

بازیگوشی

فرض کنید که با کودک پیش دبستانی خود قرار گذاشته اید که بعدازمسواک زدن به رختخواب برود تا قبل از خواب برایش قصه بگویید . ولی بیست دقیقه بعد می بینید که می خواهد ماشین های اسباب بازی خود را در دستشویی بگذارد . احتمالاً تا به حال چیزی شبیه به این موضوع را تجربه کرده اید .

دلیل آن این است که مفهوم گذشت زمان برای خردسالان کاملاً با بزرگسالان متفاوت است . وقتی که آنها غرق در انجام کاری می شوند فکر می کنند تا وقتی که فعالیت خود را به اتمام نرسانده اند زمان از حرکت خود باز ایستاده است . بنابراین بازیگوشی آنها تا زمانی که خواندن ساعت را بیاموزند تمامی ندارد . گاهی پدر ومادرها می بایست به بچه های خود گوشزد کنند که وقتشان را تلف نکنند .

چگونه با آن کنار بیایید

اگر می خواهید فرزند خود را از فعالیتی وارد فعالیت دیگری کنید چیزی در این مورد به او نگویید . به عنوان مثال شب هنگام به جای این که به او بگویید که موقع خواب است ، او را با گفتگو راجع به کارهایی که در طول روز انجام داده است مشغول کنید . او هم غرق در صحبت می شود و متوجه نخواهد شد که چه وقت از دستشویی بیرون آمده و به رختخواب رفته است .

روش دیگر :

چون درک مفهوم زمان برای کودکی که هنوز به مدرسه نرفته است به زمان فعالیت هایی از قبیل خوردن آب میوه ، زمان خواب ، زمان استحمام بستگی دارد ، از این رو می توانید برنامه بعدی را در طول روز برایش توضیح دهید و به این ترتیب سرعت حرکتش را بالا ببرید .

 به عنوان مثال به او بگویید :” بیا لباس خوابت را بپوش تا بتوانیم کتابی انتخاب کنیم و بخوانیم .” اگر می خواهید کودک خود را به انجام کاری تشویق کنید ، مثلا می خواهید که اسباب بازی هایش را جمع کند ، می توانید آن فعالیت را به صورت بازی در آورید و بگویید:” ببینم می توانی تا ۵۰ که شمردم اسباب بازیهایت را جمع کنی !” او را مسئولیت پذیر سازید . اگر عجله دارید به او بگویید که دیرتان شده است و به کمک او احتیاج دارید .

 از او بخواهید که کیف شما را دم در بگذارد و ظرف غذای خودش را از یخچال بیرون بیاورد .

اگر این روش نیز در مورد کودک دبستانی و بازیگوش شما مؤثر واقع نشد،از روش جدیدتری استفاده کنید . لباسش را تنش کنید ، با موهای شانه نشده و نامرتب با بسته های بیسکویت یا میوه او را به موقع به مدرسه برسانید . با این روش به فرزند خود می آموزید که هر چقدر هم که مقاومت کند ، بعضی کارهامانند به موقع حاضر شدن برای سرویس مدرسه را باید در زمان خودش انجام دهد .

اقدامات پیشگیرانه

هنگامی که می بینید کودک شما به تلویزیون توجهی ندارد و اسباب بازی هایش را گوشه ای رها کرده است ، بیشتر مستعد انجام کارها و وظائف خود می باشد . بنابراین لوازمی راکه موجب حواس پرتی او می شوند جمع کنید و به طور واضح به او بگویید که انتظار انجام چه کاری را از او دارید . توجه کنید که کودک شما تمام وسایل مورد نیاز خود را برای انجام کارش در اختیار داشته باشد .

 به عنوان مثال اگر از او می خواهید که دندان هایش را مسواک کند باید مسواک ، خمیر دندان وآب را در دسترس او قرار دهید .راه دیگر جلوگیری از بازیگوشی فرزندتان این است که از شب قبل لباس و دیگر لوازم مورد نیاز او را برای فردا صبح آماده کنید .

 با این کار نه تنها به کودک بازیگوش خود فرصت نخواهید داد که برای انتخاب لباسش شما را معطل کند بلکه صبح، قبل از بیرون رفتن از منزل (به خصوص در مورد خانم های شاغل ) بدون عجله کارهایتان را انجام خواهید داد . البته اگر این کار را هر روز به طور معمول انجام دهید،بهتر است .کودک خود را بهانجام بعضی از کارها عادت دهید .

مثلاً شب : ابتدا خوردن غذا،بعد شستن دندان و خواندن داستان قبل از خواب . صبح : ابتدا پوشیدن لباس ، شانه کردن مو و مرتب کردن تختخواب ، خوردن صبحانه .

حاضر جوابی

کودک با شروعدو سالگی ، خود مختاری خویش را به حیطه آزمایشمی گذارد که یکی از راه های انجام این کار حاضر جوابی به بزرگسالان است . کودک خردسال با گفتن”نمی خواهم” یا”نه” می خواهد نشان دهد که از دستورهای شما خسته شده است و استقلال بیشتری می خواهد .

چگونه با این موضوع کنارمی آیید ؟ این موضوع پیچیده ایست. زیرا اولاً می خواهید که کودکتان اولین قدم های خود را به طرف خود مختاری بردارد ، ثانیاً نمی خواهید که گستاخی او راتأیید کنید ، بنابراین با حالتی جدی به او بگویید :” نباید این طوری جواب بدهی ، اگر با حرف من موافق نیستی اشکالی ندارد ولی باید مؤدبانه جواب بدهی .” برایش از جملات معترضانه ی مناسب مثال هایی بزنید . جملاتی مثل :” نظر من فرق دارد” یا” مخالفم” و غیره .
به این طریق برایش روشن سازید که اگر دفعه بعد این گونه صحبت کند ارزش خود را نزد شما از دست خواهد داد .اجرای این روش تربیتی را ادامه دهید . اجازه ندهید که گستاخی او ادامه یابد تا این که روزی مجبور شوید عکس العمل شدیدی از خود نشان دهید

اقدامات پیشگیرانه

اگر کودکتان مخالفت خود را مؤدبانه به شما ابراز کرد،به او توجه بیشتری کنید و به عقیده او احترام بگذارید و به او نشان دهید که برا ی عقاید او احترام قائلید و اگر نظر او مخالف نظر شماست هیچ اشکالی ندارد .

نکته مهم این است که شما می بایست از نوع ارتباط خود آگاه باشید . اگر از آن دسته افرادی هستید که مخالفت خود را با دیگران به صورت تمسخرآمیزی بیان می کنند ، پس نمی توانید از فرزند خود انتظار داشته باشید که رفتاری غیر از این داشته باشد .

همین که فرزند شما بتواند خودش را بیشتر کنترل کند و یاد بگیرد که چگونه نیازها و نومیدی خود را از طرق سازنده به شما توضیح دهد ، پرخاشگری ، بهانه گیری و دیگر رفتارهای منفی او مسئله ساز نخواهد بود . به او یاد بدهید که بتواند به شما بگوید که چه احساسی دارد و چگونه فکر می کند.

با انجام این روش رابطه ای قوی با فرزند خود ایجاد می کنید . چنین رابطه ای ، هنگامی که فرزندتان به سن بلوغ می رسد ، در حل مسائل به شما کمک زیادی خواهد کرد .

یک دکتر روان شناس کودک می گوید: ” شاخص های فراوان دومین سال، حس شور و شوق و قدرت را به کودکان می بخشد، اما رها ساختن کودک یا تنها ماندن او هشدار واقعی است. کودک با خود می گوید: اگر بیفتم، دردم می گیرد یا چنانچه مامان ترکم کند، شاید در امان نمانم.”

وی می افزاید:” اما تمامی این اخبار ناخوشایند نیستند. مثلاً ترس از غریبه ها ، جانوران، صداهای بلند یا محیط های جدید، جنبه پیشگیرانه دارد. نگرانی کودک، او را از خطر کردن غیر ضروری باز می دارد.” باید به خاطر داشت که این دلهره های معمولی، نشانه ی آنند که وی از لحاظ رشد شناختی، گامی به جلو نهاده و تفاوت بین موارد مشخص و جدید را تشخیص می دهد.

شناخت من و شما

در چنین سنی است که ” حس خود بودن” یا درک این مورد که او آدمی متمایز و بی نیاز از دیگران است در وی هویدا می گردد. اگر فرزند یک ساله شما با دیدن چهره ای ناشناس می گرید و زمانی که از اتاق بیرون می آیید، اشک در چشمانش حلقه می زند، نشانه دلبستگی بیش از حدش به شماست. به گفته روان پزشکان کودک:” دلهره جدایی” بزرگترین ترس نوپایان است که بیشتر اوقات، شالوده سایر نگرانی های مربوط به افراد و جاهای جدید را تشکیل می دهد.

این گونه دل نگرانی در دو سال اول زندگی کودک، گذراست و در مورد برخی کودکان حتی بیشترهم طول می کشد. هرچند تا ۱۸ ماهگی اکثر بچه های نوپا بر ترس های ناشی ازجدایی، بهتر چیره می گردند. علاوه براین، ممکن است فرزندتان دریابد ولو این که گهگاه از او دور می شوید – مثلاً موقعی که به مهد کودک تحویلش می دهید بی شک برای بردنش برمی گردید.

اگر مایلید به کودکتان یاری کنید که از این وضع رهایی یابد، دلسوزی نشان دهید. با این که برای کودک، جدایی از شما دردآور است، ولی امیدواری و خوش بینی دراین حالت اهمیت دارد. بهتر است به او بگویید: می دانم که با همبازی ات به تو خوش می گذرد و مجدداً به او قوت قلب بدهید که به زودی برمی گردید.

هراس های شبانگاهی

بیم از جدایی نیز خواب کودک را برهم می زند. بیشتر بچه ها، شب ها وحشت می کنند. امکان دارد کودکتان از خوابیدن به این خاطر سرباز زند که نخواهد از بیداری و تمام چیزهایی که به وی اطمینان خاطر می بخشد، همچون اسباب بازی ها، حیوانات دست آموز و یا بابا و مامانش دست بکشد. برخی اعمال آرامش بخش مانند شستشو با آب گرم و یا مهربانانه روی پا نشاندن و قصه گفتن باعث می شود که کودک پیش از رفتن به بستر، اطمینان خاطر ( دوباره) زیادی بیابد. در واقع آگاهی از رخداد بعدی، برای او تسکین دهنده است.

چنانچه کودک یک ساله شما نیمه شب بیدار شود و به دنبالتان بگردد، بهتر آن است که خود را به اتاقش برسانید و به او قوت قلب بدهید. دقایقی چند آرامش کنید، لیکن او را از بستر خارج نکنید. بااین که تخیل کودکتان، احتمالاً سبب می شود که اتاق تاریک، ترسناک جلوه نماید، لازم است او این اعتماد به نفس را پیدا کند که به کمک پشتیبانی اندکتان می تواند یک تنه بربیم و هراسش فایق آید. چنانچه شبانگاه صدایش را می شنوید که با خودش حرف می زند، شاید خویشتن را آرام می کند تا بخوابد. مبادا با نگاه زیر چشمی و دزدانه به سراغش بروید.

با ترس مقابله کنید

خلق و خوی کودک، نشانگر انواع بیم و هراس هایی است که به آنها مبتلا می شود. ممکن است پیوسته به سر و صدا حساسیت داشته باشد، مثلاً رعد و برق او را بترساند. گاهی تجربه ای ناخوشایند، آغازگر هراسی ناگهانی است. مادری می گفت : ” دخترم از حمام می ترسید . نمی دانستم چرا. ” شبی او را در وان گذاشتیم، جیغ می کشید و در این حال خودش را به من و پدرش چسبانده بود و سعی می کرد بدنش با آب تماس نداشته باشد. چند شب قبل از آن، شیر آب وان را تصادفاً باز کردم، صدای بلندی برخاست که بچه زَهره ترک شد. تا چند ماه تنها راه شستشوی وی بردنش زیر دوش آب بود.”

کودکان خاطرات خوشی دارند که احتمالاً بیانگر علت رویارویی آنان با انبوهی از هراس های این سن و سال است. کودکی که در عین معاینه به وی آمپول تزریق می شود، امکان دارد بعدها از مطب پزشک بترسد.” شما می توانید از همین توانایی استفاده کنید تا کودکتان بر هراس هایش چیره گردد. پاره ای از تداعی های مثبت را جایگزین ادراکات منفی کنید. به طور مثال، بعد از تزریق آمپول، عکس برگردانی به او بدهید یا او را به پارک ببرید.

هرچند وقتی که کودکتان ترسان است، باید پشتیبانی اش کنید، ولی هدف نهایی تان باید این باشد که یاریش کنید تا در موقعیت های جدید تواناتر شود.

شیوه های آرامش جویی

- اعتدال را رعایت کنید. همچنان که کودکتان را در آغوش گرفته اید، دوستان و بستگان ناآشنا را وادارید که با او “بگو و بخند” کنند.

- بنگرید و بیاموزید. مثلاً ترس بچه از اصلاح سر، با دیدن بچه های بزرگتر که آرام در صندلی آرایشگر می نشینند و دست آخر جایزه ای هم می گیرند، از بین می رود.

- راستگو باشید. نگویید که آمپول درد نمی آورد، چرا که درست نیست. درعوض به وی اطمینان بدهید که این درد، موقتی است و به زودی حالش بهتر می شود. به این ترتیب پیام می دهید که او می تواند با عوامل نگرانی زا به مقابله برخیزد.

- دست به آزمایشی بزنید. شیئی آرام بخش همچون عروسک یا پتوی دلخواه، می تواند در لحظات تنش زا، خاطر کودک را جمع کند.

- ب گذارید بچه خوش باشد. منظور کودکان از بازی این است که براوضاع ترسناک غلبه کنند. وسایل پزشکی به فرزندتان کمک می کند تا بداند موقع معاینه، چه چیزهایی را خواهد دید.

- آخرین نکته این که ، اسباب بازی به شکل حیوان ( سگ ، گربه ، … ) باعث می شود که کودک زیاد از این حیوانات نترسد.

اگر نوزاد خود را در موقعیت های محبت آمیز مملو از جلوه های زبانی قرار دهید، می توانید امکان ایجاد پیوندهای عصبی بیشتری را در مغز وی فراهم و امکان ایجاد شبکه را بین سلول های مغزی بیشتر کنید. در نتیجه مهارت های زبانی، استدلالی و برنامه ریزی کودک تقویت خواهد شد.

بیست راه مؤثر برای تقویت قوای مغزی نوزاد از این قرار است:

۱- پیش از تولد نوزاد، تندرستی جسمانی او را در نظر بگیرید.

به هنگام بارداری، سلامت خود را حفظ کنید و متوجه باشید که برخی داروها تأثیر مخربی بر مغز جنین در رحم دارد. بسیاری از کودکانی که مادرشان به هنگام بارداری داروی نادرست مصرف کرده است، دچار مشکلات یادگیری شدید می شوند و گاه به یکباره رفتارهای تهاجمی از خود نشان می دهند.

۲- مکالمات معنادار داشته باشید.

به سروصدای اولیه کودک با اشتیاق و با الفاظ بچگانه جواب دهید. قدری سیلاب ها را بکشید و با هیجان صحبت کنید، لحنی که در اصطلاح «زبان بچگانه» است. قسمت هایی در مغز که کلام را می فهمد و زبان تولید می کند، نیازمند دریافت محرک غنی است.

۳ - به بازی هایی بپردازید که دست را به کار می گیرد.

نوزادان نسبت به یادگیری بازی های ساده، خوب واکنش نشان می دهند.

۴- مراقب کودک باشید.

وقتی کودک اشاره می کند، با نگاه مسیر را دنبال کنید و در مورد چیزها یا مسائل مورد علاقه حرف بزنید. این «توجه مشترک» به کودک می گوید که علایق و مشاهدات او برای شما اهمیت دارد.

۵- از همان اوایل، علاقه به کتاب را در او ایجاد کنید.

کتاب های دارای تصاویر رنگی و بزرگ را انتخاب کنید و پا به پای اشتیاق بچه مثلاً سروصدای حیوانات مزرعه را در آورید. لحن صدایتان را بالا و پایین کنید. بعضی بخش های داستان را ساده کنید یا در مورد آن توضیح دهید. کودک را تشویق کنید درباره کتاب ها صحبت کند. فراموش نکنید ایجاد مهارت دریافت زبانی (فهم گفتار) مهمتر از ایجاد توان و بیان زبانی (صحبت کردن) در کودکی است.

۶- از زمان تعویض پوشک، برای تقویت احساس عاطفی نوزاد استفاده کنید.

به آرامی شکم و موی سر او را نوازش کنید. مطالعات نشان می دهد مغز بچه هایی که به اندازه کافی نوازش نمی شوند، کوچکتر از حد عادی برای سن مربوط است. به علاوه به هنگام تعویض پوشک، فاصله بسیار خوبی با چشمان او دارید تا توجهش را به کلام خود جلب کنید.

 ۷ - اسباب بازی هایی را انتخاب کنید که برای رشد او سودمند است.

این بازی ها باعث می شود تا کودک روحیه کاوش و تعامل را پیدا کند. بازی هایی مانند خانه سازی (مکعب هایی که روی هم سوار می شوند) روابط علت و معلولی و استدلال «اگر- پس» را به کودک می آموزد. اگر کودک مکعب بزرگ را روی مکعب کوچک قرار دهد، مکعب بالایی می افتد. اگر با موفقیت مکعب کوچک را روی مکعب بزرگ قرار دهد، این اطلاعات را در مغز ذخیره می کند.

۸ - وقتی کودک جیغ می زند، درست پاسخ دهید.

به کودک اطمینان دهید، او را بغل کنید و نوازش دهید تا در مغزش مدارهای مثبت شکل بگیرد که با عواطف مرتبط است. بغل کردن آرام و تماس صمیمانه روزانه با بچه، امنیت عاطفی را به مغز او می فرستد.

۹- با توجه و تمرکز، اعتماد ایجاد کنید.

کودکانی که از لحاظ عاطفی پیوند مطمئنی با والدین ایجاد کرده اند، می تواند نیروی بیشتری را صرف لذت های جستجو، یادگیری و اکتشاف کنند.

۱۰- از اشاره استفاده کنید.

این کار برای کاهش فشار روحی کودک و تقویت احساسات مطبوع و امنیت عاطفی لازم است. تحقیقات نشان می دهد بچه های زودرسی که روزانه سه بار ماساژ داده می شوند، می توانند زودتر از همتایان خود که ماساژ داده نمی شوند، از بیمارستان مرخص شوند.

۱۱- به هنگام تمیز و مرتب کردن اشیا، از کودک کمک بگیرید.

این کار برای تمرین دسته بندی خوب است. بچه یاد می گیرد مثلاً جانوران عروسکی شب ها در یک جا قرار داده می شوند و ماشین و دیگر اسباب بازی ها در جایی دیگر. بچه ها باید دسته بندی و مرتب سازی (گذاشتن اجسام به ترتیب مثلاً ازکوچک به بزرگ) را در چارچوب پیشرفت شناختی در دوران پیش دبستانی بیاموزند.

 ۱۲- محیطی ایمن ایجاد کنید.

برای کودک خود که در سنین سینه خیز رفتن یا تاتی تاتی کردن است، محیط امنی فراهم کنید. یادگیری فضایی مهم است و بچه تدریجاً درباره چیزهایی مانند زیر، بالا، نزدیک، و دور می آموزد. او خواهد توانست در ذهن خود نقشه محیط پیرامون را ترسیم کند و رابطه راحتی با جهانی که در آن زندگی می کند، برقرار کند.

۱۳- سرود بخوانید.

حرکات بدن و بازی انگشت به کودک کمک می کند تا بچه اصوات را با حرکات کوچک و بزرگ جسمی ارتباط دهد. به علاوه سرود یادگیری ضرباهنگ(ریتم)، وزن و الگوهای زبانی را تقویت می کند.

۱۴- شتاب خود را با خلق و خوی بچه هماهنگ کنید.

برخی بچه ها به راحتی با موقعیت های ناآشنا سازگار می شوند، برخی جسور و خودانگیخته و برخی دیگر بسیار خجول هستند. اگر می کوشید میزان جرئت و راحتی بچه ها را افزایش دهید، با شتاب فکری وی همراه شوید. به کودکی که به شدت فعال است، کمک کنید از انرژی فوق العاده اش به خوبی استفاده کند و مهار حرکات آنی را فرا بگیرد. پذیرش شما باعث می شود از آرامش مورد نیاز جهت تجربه کردن و آزادانه آموختن برخوردار شود.

۱۵- از وقت غذا و استراحت استفاده مثبت کنید.

وقتی بچه غذا می خورد، اسامی غذاها را بلند بگویید. وقتی یاد گرفت خودش غذا بخورد، اظهار شادی کنید، هر چند که تلاش های اول او با ریخت و پاش همراه باشد. این کار باعث می شود تداعی معانی خوبی با زمان صرف غذا و خوردن پدید آید. دعوا و غـُر زدن در مورد غذا می تواند باعث شکل گیری الگوهای عاطفی منفی در مغز شود.

۱۶- در برابر کارهای بچه واکنش های آشکار نشان دهید.

اگر به روش مناسب، اطمینان بخش و قابل پیش بینی به رفتار کودک پاسخ دهید، مغز در حال رشد نوزاد می آموزد از اطراف معنا بیاموزد. منسجم باشید.

۱۷ - از انضباط مثبت بهره بگیرید.

بدون ترساندن یا خجالت زده کردن بچه، پیامدهای مثبت ایجاد کنید. اگر از کودک شما کار ناشایسته ای سر زد، مثلاً بچه دیگری را زد، طوری در برابرش بایستید که چشمان شما در سطح چشمان وی باشد. با لحن ملایم و جدی، قانون لازم را تکرار کنید. قانون باید ساده و برای سن بچه قابل درک باشد. معقول نیست از کودک نوپا انتظار داشته باشیم به گلدان شیشه ای روی میز دست نزند.

۱۸- احساسات همدردی با دیگران را برای وی تقلید کنید.

وقتی کسی که غمگین یا ناراحت به نظر می رسد، احساسات، توجه نشان دادن، غمخواری و مهربانی را به کودک بیاموزید. هر قدر پیوندهای مغزی بیشتری برای پاسخ های همدردی و مؤدب بودن ایجاد کنید، این مدارهای مغزی بیشتر تثبیت می شود. این امر نه تنها به یادگیری شناختی و زبان، بلکه به افزایش مهارت های عاطفی مثبت کمک می کند.

 ۱۹- امکان بازی با برخی اجسام را با نظارت خود فراهم کنید.

چیزهایی از قبیل آب، شن و حتی خاک و گل از این دست است. این کار بچه را با خصوصیات فیزیکی و خواص ترکیبات، مایعات و جامدات آشنا می کند. به هنگام حمام، “مغز” اطلاعات مربوط به آب، صابون لغزنده و پرز حوله جذب را می کند. تجارب حسی مبنای یادگیری مغز است.

۲۰- به کودک ابراز علاقه و شادی کنید.

بگذارید اشاره ها، چشمان درخشان، توجه شما به فعالیت های کودک، نوازش های نرم و لبخند، طبیعت دوست داشتنی او را تقویت کند.

از سن ۲ سال و نیم به بعد، کودک ترس و کمرویی‌اش را آشکار می‌کند. در مهد کودک، مدرسه و یا پارک‌ها از کودکان دیگر دوری می‌کند. فقط با پدر و مادرش حرف می‌زند و به محض آنکه غریبه‌ای به جمع آنان بپیوندد در حضور او سکوت می‌کند.

از شرکت در بازی‌های گروهی اجتناب می‌کند، به فعالیت‌های انفرادی چون کتاب خواندن و بازی‌های کامپیوتری پناه می‌برد و دوستی ندارد. اگر یکی از همکلاسی‌هایش او را به خانه‌اش دعوت کند، در آخرین لحظه تصمیم می‌گیرد نرود. در کلاس، طوری رفتار می‌کند که توجه کسی را به‌خودش جلب نکند. زمانی که از او سؤال شود، رنگش سرخ شده و دست و پایش را گم می‌کند.

وراثت یا سرنوشت؟

«خجالتی بودن» صفتی موروثی نیست؛ حتی اگر والدین کودک کمرو نیز مانند کودکشان خجالتی باشند، این بدان معنا نیست که کودک خجالت را از پدر و مادرش به ارث برده است. اما رفتارهای والدین می‌تواند این صفت را در مرحله شکل‌گیری‌اش، تقویت کند. در واقع، کودکان معمولا مایل هستند رفتارهایی را که والدینشان نسبت به دیگران از خود نشان می‌دهند تقلید کنند.

دردی فلج کننده

کمرویی در مورد کودکی که باید با فعالیت و یا گروه جدیدی در اجتماع روبه‌رو شود، امری طبیعی به شمار می‌آید و زمانی مشکل ساز می‌شود که موجب درماندگی و ناتوانی کودک شود تا حدی که او را از فعالیت جسمانی بازدارد. اما کودک شما از چه چیزی می‌ترسد؟در حقیقت، او ازرویارویی با قضاوت دیگران هراس دارد.

معمولا این اضطراب و نگرانی با احساس درک نشدن همراه است. ترس تمام قدرت و انرژی او را از بین می‌برد و کودک دیگر قادر نخواهد بود برای حل مشکلش به درستی فکر کند. کودک خجالتی اغلب به هنگام صحبت کردن، در تلفظ کلمات دچار مشکل می‌شود و در صورتی‌که اضطراب شدید باشد، بدنش دچار تشنج شده، به او احساس خفگی دست می‌دهد وتب می‌کند.

نقش والدین

اضطراب و نگرانی والدین، ترس کودک را تشدید می‌کند، به همین دلیل، پدر و مادر باید در برابر کودکی که دچار ترس شده با دقت بیشتری رفتار کنند و به او کمک کنند تا نگرانی و اضطرابش را ابراز کرده و آن‌ را در دلش نگه ندارد. اگر والدین مرتبا کودک را تشویق کنند که به سمت دیگران برود، این عمل ترس کودک را افزایش می‌دهد.

کودک با خود می‌گوید:«حتی پدر و مادرم که می‌دانند چقدر از نزدیک شدن به دیگران عذاب می‌کشم، حاضر نیستند مرا درک کنند.» ناگهان احساس می‌کند که از ارزشش کم شده و او را واقعا دوست ندارند و بیش از پیش در خودش فرو می‌رود. چنانچه والدین به کودکشان کمک می‌کنند تا با دیگران تماس برقرار کند، باید محتاط باشند.

فعالیت‌های کمک کننده

نواختن یک ساز بادی برای کودک خجالتی مناسب و بجاست. از طریق موسیقی، کودک یاد می‌گیرد بر دم و بازدم خود کنترل داشته باشد، در نتیجه این عمل به صحبت کردن او کمک می‌کند. برای آنکه او را وادارید تا بر ترسش غلبه کند، بازی در تئاتر و بر عهده گرفتن نقش جدید، به او کمک چشمگیری می‌کند.

ورزش‌های رزمی چون جودو در مورد توانایی‌اش به او اطمینان می‌بخشد. خلاقیت‌های هنری چون نقاشی، مجسمه‌سازی و… این امکان را به کودک می‌دهد تا توسط تصاویر و اشکال، احساسات و ناراحتی‌های درونش را بیرون بریزد. اما نباید به خاطر نگرانی از یک گوشه‌گیری ساده، کودک را زیر بار فعالیت‌های خارج از مدرسه هلاک کرد که همین امر می‌تواند باعث شود کودک در خودش فرو رود.

کودکان دبستانی طبیعتاً ترس معمولی جدا شدن، سر و صدا، افتادن، شرایط جدید (مخصوصاً شروع کردن تحصیل) و در کم سن و سال ترها ترس از زمان خوابیدن، طرد شدن از اجتماعات، جنگ و شرایط جدید را دارند. ممکن است ترس به علت حادثه ای در آنها مانند افتادن در آب و یا دنبال شدن توسط یک سگ شروع شود. ممکن است این ترس در زمانی که تحت فشار روحی (کودک تازه متولد شده، جابه جایی منزل، طلاق و غیره) هستند تشدید شود.

بعضی از کودکان از چیزهای مختلف حتی چیزهای عادی بیش از دیگران می ترسند؛ و این معمولاً به علت عملکرد خلق و خود و سرشت آنهاست.

کودکانی که والدینی بسیار دلواپس و یا ترسو دارند، یا در مقابل مسایل عکس العمل شدید نشان می دهند، اغلب دارای کودکانی می شوند که همان گونه در مقابل مسایل مختلف عکس العمل نشان خواهند داد.

چگونه با ترس کودک مقابله کنیم؟

* احترام گذاشتن به احساسات و ترس های کودک . سعی در سرپوش گذاشتن بر روی ترس ، کمکی به حل آن نمی کند. نگویید خیلی بچه هستی که از آن می ترسی . سعی نکنید عامل ترس را در کودک نادیده بگیرید.

* از او بپرسید که چرا ترسیده و بعد درباره آن صحبت کنید. این مسئله در زمان شروع ترس بسیار مفید خواهد بود.

* خیلی هم سعی در مواظبت و کمک به او در مواجه نشدن با چیزهایی که او از آن می ترسد نباشید، و کودک را تشویق به مواجه شدن با چیزی که از آن می ترسد نکنید.

* عکس العمل شدید نشان ندهید، طوری که توجه بیش از حد شما باعث تقویت عکس العمل کودک شما شود.

* کودک را در زمانی که سعی می کند بر ترس خود غلبه کند یاری و حمایت کنید. برای مثال، اگر کودک شما از رفتن به دبستان می ترسد شما باید با تأکید کردن بر چیزهایی مانند : من می دانم که شما از رفتن به دبستان می ترسی و احتمالاً از داشتن دوست های جدید نگرانی، اما فکر می کنم بعد از اینکه مدرسه را شروع کردی احساس بهتری خواهی داشت . در مورد چیزهایی که او از آن ترس دارد صحبت کنید. به او یادآور شوید که او قبلاً هم دوستان زیادی داشته و سعی در تشویق او در زمان آغاز تحصیل داشته باشید.

* مسایلی را که در گذشته داشته و از آنها می ترسیده و حالا دیگر از آنها نمی ترسد، به او یادآوری می کنید.

کودکانی که مستعد پرخاشگری هستند با دیدن خشونت از تلویزیون پرخاشگرتر می شوند.

برای مثال، در میان قبایل سرخپوست آمریکایی، کومانچی ها و آپانچی ها کودکانشان را جنگجو بار می آورند و حال آنکه هوپیها وزونی ها به فرزندانشان صلح جویی و رفتار غیر پرخاشگرانه می آموزند. اصولاً در فرهنگ آمریکای برای پرخاشگری و سرسختی ارزش قایلند.

تعاریف پرخاشگری

روان شناسانی که اعتقادات نظری متفاوتی دارند در مورد چگونگی تعریف پرخاشگری اساساً با هم توافق ندارند. موضوع اصلی این است که آیا باید پرخاشگری را براساس پیامدهای قابل دیدن آن تعریف کنیم یا براساس مقاصد شخصی که آن را نشان می دهد.

گروهی پرخاشگری را رفتاری می دانند که به دیگران آسیب می رساند یا بالقوه می تواند آسیب برساند. پرخاشگری ممکن است بدنی باشد ( زدن – لگد زدن – گاززدن) یا لفظی ( فریاد زدن، رنجاندن) یا به صورت تجاوز به حقوق دیگران ( چیزی را به زور گرفتن)، نقطه قوت این تعریف عینی بودن آن است به رفتار قابل مشاهده اطلاق می شود. نقطه ضعف آن این است که شامل بسیاری از رفتارهایی است که ممکن است به طور معمول پرخاشگری تلقی نشود.

پرخاشگری وسیله ای رفتاری است در جهت رسیدن به هدفی؛ پرخاشگری خصمانه رفتاری است در جهت آسیب رساندن به دیگران ، بیشتر پرخاشگری های بین کودکان کوچک از نوع «وسیله ای» است.

این نوع پرخاشگری به خاطر متعلقات است. کودکان از یکدیگر اسباب بازی می قاپند، یکدیگر را هل می دهند تا به اسباب بازی که می خواهند بازی کنند دست یابند. به ندرت اتفاق می افتد که کودکان بخواهند به کسی آسیب برسانند یا از روی عصبانیت دست به پرخاشگری بزنند.

پرخاشگری را باید از جرئت ورزی متمایز دانست. جرئت ورزی، دفاع از حقوق یا متعلقات (مانند ممانعت کودک از این که کسی به اسباب بازی اش دست بزند) یا بیان امیال و آرزوها را بر می گیرد.مردم معمولاً شخص با جرئت را پرخاشگر می دانند، در صورتی که کسی که از حق خود دفاع می کند با جرئت است نه پرخاشگر.

تغییرات رشدی

کودکان در ۱۲ ماهگی وقتی با هم هستند شروع به ابراز رفتار پرخاشگرانه وسیله ای می کنند یعنی رفتار پرخاشگرانه آنان غالباً به خاطر اسباب بازی و متعلقات دیگر است و در ارتباط با همسالان ابراز می شود. کودکان گاهی اوقات به والدین و کودکان بزرگتر حمله ور می شوند، ولی این گونه پرخاشگری در مقایسه با پرخاشگری با همسالان، نسبتاً نادر است.

کودکان همچنان که به سال های پیش از مدرسه نزدیک می شوند، کمتر دست به اعمال پرخاشگرانه می زنند و در نوع پرخاشگری آنان هم تغییراتی ایجاد می شود. یعنی وقتی که پرخاشگری ابراز می شود غالباً خصمانه است و کمتر «وسیله ای» است. به این معنا که کودکان برای به دست آوردن هدف های وسیله ای کمتر مستقیماً از حربه های جسمانی استفاده می کنند؛ ولی وقتی که به کسی حمله لفظی یا بدنی می کنند بیشتر امکان دارد که با قصدی خصمانه این کار را کرده باشند.

پرخاشگری لفظی، دست کم در سال های قبل از مدرسه افزایش می یابد.

ثبات پرخاشگری

هرچند که سطح پرخاشگری کودکان از موقعیتی به موقعیت دیگر فرق می کند ولی کودکان از لحاظ تداوم رفتار پرخاشگرانه در طول زمان با هم فرق دارند. کودکانی که در سال های اولیه به شدت پرخاشگرند به احتمال زیاد در جوانی و بزرگسالی هم پرخاشگر خواهند بود و کودکانی که پرخاشگر نیستند به احتمال زیاد در بزرگسالی هم پرخاشگرنخواهند بود.

بعضی از مطالعات نشان می دهد که ثبات پرخاشگری دخترها در طول زمان کمتر از پسرهاست و چند تحقیق دیگر نشان داده است که دخترها و پسرها از این لحاظ تفاوتی ندارند. البته کودکان به هنگامی که با وقایع تنش زا مثل جدایی پدر و مادر یا به دنیا آمدن کودکی جدید رو به رو می شوند بیشتر پرخاشگر می شوند، ولی پرخاشگری شدید که بیش از چند ماه به طول انجامد غالباً حاکی از تداوم داشتن این الگوی رفتار است. پرخاشگری در حد معمول کمتر جای نگرانی دارد. به خصوص در سال های پیش از مدرسه شاید این اندازه پرخاشگری صرفاً نشان دهنده این باشد که کودک می خواهد انواع مختلف کنش متقابل اجتماعی را داشته باشد.

ادراک مقاصد دیگران و رفتار پرخاشگرانه

کودکان در مورد پرخاشگری دیگران برحسب این که آن را عمدی یا تصادفی بدانند قضاوت های متفاوتی می کنند. تحقیقی که پسرهای بسیار پرخاشگر را با پسرهای غیر پرخاشگر مقایسه می کند نشان می دهد که پسرهای پرخاشگر احتمالاً از مقاصد دیگران، درکی متفاوت از پسرهای غیر پرخاشگر دارند. براساس درجه بندی معلمان و همسالان تعدادی از پسرها در کلاس های دوم، چهارم، ششم به عنوان بسیار پرخاشگر یا غیر پرخاشگر طبقه بندی شدند.

سپس این عده در موقعیتی آزمایشی مشاهده شدند که به آنان برای جور کردن قطعات پازل جایزه ای تعلق می گرفت. قرار بر این شد که وقتی که قسمتی از پازل کامل شد پسر بچه دیگری ( که همدست آزمایشگر) بود آن را به هم بزند. در حالت اول، پسر بچه آن را عمداً به هم زد؛ در حالت دوم، طوری به هم زد که تصادفی جلوه کند و در حالت سوم انگیزه های پسر بچه مبهم بود. کودکان مورد آزمایش این امکان را داشتند که با خراب کردن پازل این کودک «تلافی» کنند.

کودکان پرخاشگر و غیر پرخاشگر وقتی که احساس کردند که این کودک عمداً خرابکاری کرده تلافی کردند و وقتی که دیدند عملش غیرعمدی بوده تلافی نکردند، ولی واکنش آنان به انگیزه های مبهم این کودک بدین ترتیب بود که پسر بچه های پرخاشگر تلافی کردند و طوری واکنش نشان دادند که گویی این کودک عمداً این کار را کرده است. کودکان غیر پرخاشگر تلافی نکردند و طوری عمل کردند که گویی اعمال او غیرعمدی بوده است.

 تفاوت های جنسیتی

پسرها پرخاشگرتر از دخترها هستند. این تفاوت در غالب فرهنگ ها و تقریباً در همه سنین و نیز در غالب حیوانات دیده می شود. پسرهابیش از دخترها پرخاشگری بدنی و لفظی دارند. از سال دوم زندگی این تفاوت ها آشکار می شود. براساس مطالعات مشاهده ای در مورد کودکان نوپای بین سنین ۱ تا ۲ سال تفاوت های جنسیتی از لحاظ تعداد پرخاشگری بعد از ۱۸ ماهگی ظاهر می شود و قبل از آن اثری از آن نیست.

پسرها به خصوص وقتی که به آنان حمله می شود یا کسی مزاحم کارهایشان می شود تلافی می کنند. در یک مطالعه مشاهده ای در مورد کودکان پیش از مدرسه پسرها فقط اندکی بیش از دخترها مورد حمله قرار گرفتند، ولی دو برابر دخترها تلافی کردند. شاید این که پسربچه بالقوه پرخاشگر است یا می تواند آن را بیاموزد علتی فیزیولوژیک داشته باشد. برای مثال پسران ۱ تا ۳ ساله در کلاس های پیش از دبستان از طرف بزرگسالان و همسالان بیش از دخترها به خاطر پرخاشگری مورد توجه قرار گرفتند.

این توجه گاهی مثبت بود ( لبخند زدن، ملحق شدن به بازی کودکان) و گاهی تا حدودی منفی ( متوقف کردن کودک یا سر کودک را با چیزی گرم کردن). توجه نشان دادن به رفتار کودک، به هر نحوی که باشد، بیش از بی توجهی به آن باعث تشویق رفتار می شود.

الگوی خانواده و پرخاشگری

والدین کودکان به شدت پرخاشگر غالباً به هنگام اعمال قواعد و معیارها خشونت دارند و پرخاشگرند. یکی از پیچیده ترین و جامع ترین روش هایی که برای درک پرخاشگری در خانواده به کار رفته تحقیق «جرالد پاترسون» و همکارانش در مرکز یادگیری اجتماعی «شهر اورگون» بوده است.

آنان برای مطالعه الگوهای کنش متقابل خانوادگی در خانه و مدرسه و ارتباط آن با مشکلات رفتاری کودکان مشاهدات مستقیمی انجام داده اند. افراد مورد مطالعه از خانواده هایی بودند که به دلیل مشکلات رفتاری مثل پرخاشگری، دزدی و سایر رفتارهای ضداجتماعی فرزند یا فرزندانشان به درمانگاه رجوع کرده بودند.

وقتی که واکنش خشونت آمیزی بروز می کند سایر اعضای خانواده کاری می کنند که باعث دامن زدن به رفتار پرخاشگرانه می شوند. برای مثال، برادری بر سر خواهرش فریاد می زند، خواهر بر سر او فریاد می زند و ناسزایی به او می گوید.

در این موقع برادرش او را کتک می زند و این ماجرا ادامه می یابد. تمام این ها نشان می دهد که والدین می توانند در پاداش دادن و تنبیه کردن فرزندانشان رفتار با ثباتی داشته باشند و با استفاده از راه های مؤثر بدون این که با تنبیه شدید همراه باشد پرخاشگری کودکان را کنترل کنند و بازآموزی کودکان در دورانی نسبتاً کوتاه میسراست.

در آخر باید گفت تلویزیون نیز منبع دیگری است که کودکان به خصوص پسرها از طریق آن رفتار پرخاشگرانه را می آموزند.به طور مثال: خشونت از ارزش های آمریکایی تلقی می شود، پرخاشگری به عنوان یکی از وسایل رسیدن به هدف تشویق می شود.

 در برنامه های تلویزیونی که یکی از وسایل انتقال چنین ارزش های اجتماعی به کودکان است، به طور متوسط در هر ساعت پنج یا شش بار خشونت بدنی نمایش داده می شود، رفتار پرخاشگرانه شخصیت های تلویزیونی غالباً تقویت می شود: قهرمان این برنامه ها به همان اندازه پرخاشگرند که ضد قهرمان ها.

در مطالعه ای کودکان چهار ساله به هنگام بازی آزاد در مهدکودک به مدت سه هفته مورد مشاهده قرار گرفتند و از لحاظ رفتار پرخاشگرانه به دو گروه بالای متوسط و زیر متوسط طبقه بندی شدند. سپس در طول چهار هفته بعد، کودکان به گروه هایی تقسیم شدند که در مهدکودک به مدت تقریباً نیم ساعت برنامه پرخاشگرانه مثل «بت من» و «سوپرمن» یا فیلم های معمولی و یا برنامه های جامعه پسند می دیدند.

کودکانی که از اول از لحاظ پرخاشگری در حد بالای متوسط بودند در مدت بازی آزاد و بعد از دیدن برنامه پرخاشگرانه، از خود پرخاشگری بیشتری نشان دادند تا کودکان مشابهی که برنامه های معمولی را دیده بودند.

 دو گروه از کودکانی که از لحاظ پرخاشگری زیر متوسط بودند و هر کدام یکی از این برنامه ها را دیده بودند واکنششان با هم فرقی نداشت. این الگوهای رفتاری تا دو هفته بعد از پایان گرفتن تماشای این برنامه ها هم چنان ادامه داشت.

کودکانی که مستعد پرخاشگری هستند با دیدن خشونت از تلویزیون پرخاشگرتر می شوند.

مادرى چنین مى گوید: «روزى پسر ۴ ساله ام به پدربزرگش گفت: من نمى توانم در داروهاى شما سهیم باشم، اما شما مى توانید چند تا از سیب هاى مرا بردارید.» دکتر دونالدک فریدهیم از دانشگاه وسترن رى زرو مى گوید: «لازم است مشارکت را به کودکان بیاموزیم، کودک مانند یک فرد خارجى است که باید آداب و رسوم کشور ما را یاد بگیرد».

 پیش دبستانى هاى انحصارطلب

به طور کلی کودکان فکر مى کنند همه چیز مال آنهاست، ولی بچه هاى ۴-۳ ساله به طور اخص چنین برداشت مى کنند که فقط چیزهاى خاصى به آنها تعلق دارد. به تدریج که استقلال آنها زیاد مى شود، حس «خود» بودن هم در آنها تقویت مى گردد و به چیزهاى مورد علاقه شان بیشتر گرایش مى یابند. در نتیجه، طبیعتاً از دارایى هایشان حفاظت بیشترى مى کنند. در ابتدا کودکان به خاطر گفته هاى والدین، مربیان و معلمانشان، از خود مشارکت نشان مى دهند.

براى این که کودک به طور داوطلبانه از خود مشارکت نشان دهد لازم است که قادر به درک مسائل باشد، که مثلاً هم بازى اش به اندازه او در آرزوى چیز خاصى است. اما این مهارت شناختى و عاطفى، فقط در کودکان ِ سن خاصى توسعه مى یابد. با گذشت زمان کودک شما دست و دل بازتر خواهد شد، چون بعدها با دیدن خوشحالى دیگر کودکان، احساس خوبى در او به وجود مى آید. دکتر فریدهیم توضیح مى دهد:

کودک همچنین تشخیص مى دهد در صورتى که هر چه دارد با دوستش به صورت اشتراکى استفاده کند احتمال این که او هم بتواند از وسایل دوستش استفاده نماید، بیشتر مى شود.

 در رابطه با این مسئله به چندین نکته اشاره مى کنیم:

- کودکتان را تشویق کنید تا با شما مشارکت کند

کار ساده اى خواهد بود چون او مى داند که شما اسباب بازى اش را نمى قاپید و گریه و زارى هم نمى کنید. اغلب یکى از اسباب بازى هاى مورد علاقه اش را از او بخواهید و بگذارید براى پس گرفتن آن اسباب بازى خودش از شما تقاضا کند.

 - به زمین بازى بروید

بهترین مکان براى آموزش رعایت نوبت به کودکان، زمین هاى بازى است. چون وسایل بازى در این محوطه ها به شخص خاصى تعلق ندارد کودک شما مى بیند که همه براى سوار شدن سرسره و بازى در محوطه شنى باید نوبت را رعایت کنند.

- کودکتان را مجبور نکنید که در همه چیز با دیگران شریک شود

قبل از این که دوستش بیاید، بگذارید خودش تصمیم بگیرد با کدام یک از اسباب بازى هایش مى خواهد بازى کند. پلى گرین برگ سردبیر سابق مجله کودکان مى گوید: «کودکان نباید مجبور باشند که تمام اسباب بازى هایشان را به صورت اشتراکى با دیگران استفاده کنند، این کار باعث مى شود کمتر به اسباب بازى هایشان بچسبند.»

- مطمئن شوید که آنها با چند اسباب بازى مشابه بازى مى کنند

با استفاده از این روش، احتمال این که بچه ها چیزى را که کودک دیگرى با آن در حال بازى است بخواهند، کم مى شود. همچنین به آنها کمک مى کند که با هم بازى کنند. مثلاً با یک قطار و چند ماشین اسباب بازى به خوبى مى توان بازى کرد: وقتى که اتومبیل ها مى خواهند از تقاطع بگذرند، لوکوموتیوران، قطار را نگه مى دارد. اگر انتظار دارید کودکان نوبت را رعایت کنند، به آنها هشدار دهید و به آن پایبند باشید.

چون پیش دبستانى ها، واقعاً به عدالت علاقه مندند. اگر به آنها بگویید: «جفرى براى مدت سه دقیقه مى تواند با این پازل بازى کند و بعد نوبت مایکل مى رسد» آن را کاملاً مى پذیرند. بهتر این است که چون کودکان در این سن درک مبهمى از زمان دارند، برایشان یک دستگاه تعیین کننده زمان قرار بدهید(مثلاً یک ساعت شنی) وقتى کودک منتظر نوبت است تا با اسباب بازی ها بازى کند، کمکش کنید تا کار سرگرم کننده اى بیابد. مى توانید کمکش کنید تا با عروسک ها بازى کند یا یک کتاب با عکس هاى رنگى به او بدهید یا از او بخواهید غذاى ماهى ها را در آکواریوم بریزد.

- اساس مذاکره را به او یاد دهید

وقتى که کشمکشى پیش مى آید، هر دو کودک را بنشانید و درباره اینکه چه کار کنند، صحبت کنید.

- راهکارهاى مشارکت

به دنبال لحظاتى براى آموزش باشید.مثلاً قبل از این که دوست کودکتان براى بازى بیاید به او یادآورى کنید که لازم است اسباب بازى هایش را با او به طور اشتراکى استفاده کند.

- بگذارید خواهر و برادرها با هم معامله کنند

باید یک قانون مبادله اسباب بازى داشته باشیم. مثلاً اگر پسر سه ساله تان مى خواهد با اسباب بازى که دختر یک ساله تان با آن بازى مى کند، سرگرم شود، باید اسباب بازى را از او درخواست کند و چیز دیگرى آماده داشته باشد تا در عوض به او بدهد. به این روش او احساس مى کند که پسر بزرگى شده است و به خواهر کوچکترش یاد مى دهد که چطور عادلانه بازى کند.

- از او قدردانى کنید

مثلاً به فرزندتان بگویید: متوجه این موضوع بودم که تمام بعدازظهر اجازه دادى پسرعمویت با ملودیکایت بازى کند، تو چه مشارکت کننده خوبى هستى.

بر اساس تحقیقات جدیدی که صورت گرفته، ضریب هوشی کودک از زمان بارداری مادر تا سن ۲ یا حداکثر ۳ سالگی شکل می گیرد و در این میان تغذیه صحیح مادر قبل از بارداری و در طی آن، تغذیه کودک با شیر مادر و تغذیه صحیح کودک تا سن دو سالگی به ترتیب زیر در ضریب هوشی او مؤثر می باشد:

۱- کمبود آهن ۹ درجه ضریب هوشی را کاهش می دهد.

۲- محرومیت از شیر مادر ۸ درجه ضریب هوشی را کاهش می دهد.

۳- تولد با وزن کم ۵ درجه ضریب هوشی را کاهش می دهد.

همه موارد بالا تلفیقی است از تغذیه صحیح مادر و کودک . اگر مادر در دوران بارداری تغذیه کافی و مناسبی نداشته باشد، منجر به تولد کودک با وزن کم خواهد شد.

ضریب هوشی کودک از زمان بارداری مادر تا سن ۲ یا حداکثر ۳ سالگی شکل می گیرد.

در جهان ۲ میلیارد نفر از کمبود آهن رنج می برند. پس لازم است مادران قبل از حاملگی و نیز حین حاملگی با انجام آزمایش لازم از میزان آهن خود مطلع باشند و در صورت نیاز قبل از حاملگی، فقر آهن خود را درمان نمایند.

در قدم بعدی باید توجه شود که کودک با شروع تغذیه تکمیلی ، آهن کمکی دریافت کنند و چون معمولاً شربت ها و قطره های آهن موجود کمی بد مزه می باشند، مادران به شربت های تجارتی مختلفی روی می آورند، ولی غافل از این که هیچکدام از این شربت های خوشمزه معمولاً نیاز کودکشان را تأمین نمی کند. به نمونه های زیر توجه فرمایید:

نیاز روزانه کودک ۴۰۰ واحد ویتامین D و ۱۵۰۰ واحد ویتامینA و ۱۰ میلی گرم آهن می باشد. در صورتی که :

۱- شربت سانستول : که به صورت فراوان استفاده می شود، فقط ۱۰۰واحد ویتامین D و ۱۵۰۰ واحد ویتامین A داشته و هیچ گونه آهن قابل جذبی ندارد. پس واضح است که به هیچ عنوان نیاز فرزند شما را تأمین نمی کند، ولی شما می توانید با اضافه کردن ۳۰۰ واحد ویتامین Dو ۱۰ میلی گرم آهن به آن از این شربت به عنوان یک داروی با مزه خوب استفاده نمایید.

۲- شربت فرو گلوبولین : که معمولاً به جای آهن استفاده می شود. در۵ سی سی از این شربت، فقط ۵ میلی گرم آهن آن هم از نوع نامعلوم (قابل جذب یا غیر قابل جذب) وجود دارد .

۳- قطره MIM : فقط ۲۰۰واحد ویتامین D داشته و ۱۰۰۰واحد ویتامین A(بیشتر از نیاز ) و فقط ۲ میلی گرم آهن دارد (نیاز کودک ۱۰ میلی گرم می باشد).

و بقیه موارد که گفته نمی شود. ولی قابل ذکر است که بنده از اساتید خود که سابقه بیش از ۵۰ سال طبابت دارند به عرض می رسانم که تا به حال هیچ دارویی ساخته نشده که هم خوشمزه باشد و هم نیازهای کودک را تأمین کند. پس مادران عزیز سعی کنند با هر ترفندی که شده قطره آهن یا شربت آهن کودک را (حتی شده به زور) به کودک بخورانند و توجه کنند که کاهش یا افزایش ۹ درجه ضریب هوشی می تواند زندگی کودک شما را متحول کند.

تغذیه صحیح مادر قبل از بارداری و در طی آن، تغذیه کودک با شیر مادر و تغذیه صحیح کودک تا سن دو سالگی در ضریب هوشی او مؤثر می باشند.
دادن شیر مادر هم همانطور که دیدید ۸ درجه در ضریب هوشی مؤثر می باشد. مادران باید مواظب باشند به آسانی و به دلایل عجیب و غریب کودک خود را از شیر مادر و ۸ درجه ضریب هوشی بی بهره نگذارند .

حتی دیده شده نوزادانی که شیر خشک می خورند، در صورتی که شیر خشک را از دست مادر خود بخورند، ضریب هوشی بهتری نسبت به کودکانی دارند که شیرشان را از دست افراد دیگری خورده اند .

حال دسته بندی افراد را بر اساس ضریب هوشی آنها برایتان می گویم:

ضریب هوشی زیر ۷۵ ، معمولاً افراد کودن یا عقب مانده

ضریب هوشی بین ۷۵ تا ۹۰ ، افراد کند آموز

ضریب هوشی بین ۹۰ تا ۱۱۰ ، افراد معمولی

ضریب هوشی بین ۱۱۰ تا ۱۲۵ ،افراد باهوش

ضریب هوشی بین ۱۲۵ تا ۱۳۵ ،افراد تیزهوش و

ضریب هوشی بالای ۱۳۵ هم افراد نابغه می باشند.

حالا محاسبه کنید که ۲۲ درجه ضریب هوشی مذکور در بالا، چطور می تواند یک فرد معمولی را تبدیل به یک فرد تیز هوش کند.

نگران نباشید. دانشمندان تخمین زده‌اند که بیش از ۱۸ درصد کودکانی که بین ۲ تا ۶ سال سن دارند انگشت خود که غالباً انگشت شست آنهاست را می‌مکند.

اما چرا این اتفاق می‌افتد؟

 ثابت شده که مکیدن انگشت، باعث آرام شدن کودک می‌شود و به‌همین خاطر وی این رفتار را همچنان ادامه می‌دهد.تحقیقات همچنین حاکی از آن است که مکیدن انگشت اکثراً توسط کودکانی انجام می‌گیرد که در دوران نوپایی ساعات زیادی از روز را از مادرشان دور بوده‌اند.

این اتفاق در بین کودکانی که ماه‌های اولیه زندگی خود را در آغوش مادرشان طی کرده و تماس فیزیکی با او داشته‌اند، بسیار بسیار کم دیده می‌شود.اکثر پزشکان توصیه می‌کنند تا زمانی که کودک خودش تصمیم به رها کردن این عمل نگرفته، والدین نباید وی را مجبور به این کار کنند.

به کودک اجازه دهید، خود به اشتباهش پی ببرد

ممکن است تذکر دادن به کودک در مورد مکیدن انگشتش کارساز باشد اما بهترین راه سپردن این مشکل به خود اوست. اگر دوستانش در مهد کودک یا مدرسه یک بار او را در این حالت ببینند و مورد تمسخر او را قرار دهند کودک نا خوداگاه نسبت به این عمل اکراه پیدا می‌کند.اینکه کودک خودش به این نتیجه برسد، بسیار بهتر از آن است که شما وی را مجبور به این کار کنید.

برایش جایزه تعیین کنید

می‌توانید با او وارد بازی شوید. یک تقویم یک ماهه روی یخچال خود بگذارید و روزهایی که او را در حین این عمل ندیده‌اید را علامت‌گذاری کنید. در پایان ماه به‌خاطر پیشرفتش به او جایزه دهید.

روش معکوس/درمان با سختگیری

به کودک‌تان که در حال مکیدن انگشتانش است، بگویید که باید همه انگشتانش را بمکد و او را مجبور به این کار کنید و مطمئن باشید که او خیلی زود از این کار خسته می‌شود.

از او بپرسید که چرا این کار را می‌کند و مجبورش کنید تا پاسخ دهد. تنها مشکل این کار این است که وی یک پیشنهاد نادرست را از زبان والدینش خواهد شنید.

به کودک‌تان بگویید که می‌تواند در خلوت به این کار ادامه دهد

اگر کودک‌تان دیگر جلوی شما انگشتش را نمی‌مکد، آن را یک پیشرفت بدانید. او زمانی را که باید در تنهایی برای این کار اختصاص دهد را کوتاه می‌کند و این مدت کوتاه برای او کمتر ضرر دارد.

با او منفی برخورد نکنید

اگر در انجام این کار از خودش پیشرفت کمی نشان داد، او را سرزنش نکنید. احساس ناتوانی در وی خود باعث ادامه دادن این کار می شود.

مایع یادآوری به انگشتش بزنید

گرچه اکثر پزشکان این کار را بی‌رحمانه توصیف می‌کنند، اما زدن محلول‌های بد مزه به انگشت می‌تواند به کودک یادآوری کند که نباید انگشتش را در دهان فرو ببرد. به یاد داشته باشید که این کار را برای تنبیه انجام ندهید و به او بگویید که این کار تنها برای فراموش کردن این عادت است.به دست کردن دستکش روی انگشت هم می‌تواند به او این موضوع را گوشزد کند.

با مراحل آسان شروع کنید

در ابتدا از او بخواهید که در جمع دست از این کار بردارد و سپس برای مراحل سخت‌تر همچون زمان خواب پاداش بهتری در نظر بگیرید.

سرش داد نزنید

زمانی که متوجه شدید که او هنوز این کار را انجام می‌دهد، سرش داد نکشید. زیرا این کار او را بیشتر ناراحت می‌کند و این عمل در او تقویت می‌شود.

صبر کنید

می‌دانید سر کودکانی که تا حتی ۶ سالگی انگشت خود را می‌مکیده‌اند چه آمده‌است؟ آنها دیگر این کار را نمی‌کنند. به گفته والدین آنها، بچه‌ها هر سال که می‌گذشته، به این کار رغبت کمتری نشان داده‌اند و کم‌کم آن را رها کرده‌اند و یا تنها در زمان‌های خاصی همچون تماشای تلویزیون، آن را ادامه داده‌اند.

هر چه سن بچه‌ها بالاتر می‌رود و در جمع دوستان خود قرار می‌گیرند، از ترس مسخره شدن توسط دوستان‌شان این کار را کمتر انجام می‌دهند تا کم‌کم از سر آنها می‌افتد.

مکیدن انگشت چقدر جدی است؟

مکیدن انگشت در کودکانی که سن بیشتری دارند، می‌تواند نشان استرس باشد. کودک ممکن است دچار ترس و یا ناراحتی بوده و این عمل را برای آرام کردن خود انجام دهد.

اگر احساس می‌کنید توقف کودک‌تان در این حالت، اوضاع روحی او را بدتر می‌کند، بگردید و ببینید مشکل اصلی کودک‌تان که ترس یا ناراحتی‌است، از کجا نشأت می‌گیرد.

اینکه پدر و مادرها با گذشتن سن کودک‌شان از مرز پنج سالگی، نگران این حرکت او می‌شوند، کاملاً طبیعی‌است. اجازه دهید تا کودک‌تان بفهمد که شما از این کار او ناراضی هستید.

حال اگر تا بعد از پنج سالگی این کار را رها نکرد چه ؟

تحقیقات نشان داده‌است که مکیدن انگشت باعث کج در آمدن دندان‌ها و حتی تأخیر در این مسئله می‌شود.

این عمل همچنین ممکن است که باعث گشاد شدن دهان کودک شود و این احتمالات بستگی به ندارد که او چطور و از کدام جهت انگشتش را می‌مکد.

وقتی کودک به سن مدرسه رفتن رسید، این کار او در ملأ عام باعث مسخره‌شدنش می‌شود. بچه‌ها معمولاً تصور می‌کنند کودکانی که انگشت خود را می‌مکند، باهوش، خوشحال و زیبا نیستند و همین موضوع باعث می‌شود کودک‌تان این کار را جلوی دیگران انجام ندهد.

یکی دیگر از خطرات مکیدن انگشت احتمال چرکی شدن آن است. حتی ممکن است کودک‌تان پس از لمس کردن ماده‌ای سمی با فرو بردن انگشتش در دهان، آنررا خورده و مسموم شود.

برخی وسایل دندان پزشکی هم هستند که شما می‌توانید آنها را به کودکتان پیشنهاد کنید. اگر او آنها را بپذیرد، خیلی زود این عادت را فراموش می‌کند.

به یاد داشته باشید که تنها اگر منشأ این رفتار کودک‌تان را کشف کنید، می‌توانید این عادت را از سر او بیندازید.

به گزارش نشریه تخصصی پزشکی کودکان در آمریکا، دسموپرسین متداول‌ترین درمان برای کودکانی است که از شب ادراری رنج می‌برند. اینک دانشمندان مدرسه پزشکی واشنگتن در سنت‌لوئیز میسوری دریافته‌اند که گنجایش مؤثر مثانه، نشانگر مطمئنی برای واکنش کودک به دسموپرسین محسوب می‌شود.

بر این اساس، کودکانی که مثانه بزرگ‌تری دارند، واکنش بهتری به دارو نشان می‌دهند. در تحقیق جدید، تیم دانشمندان به سرپرستی دکتر پاول آستین ۴۱ کودک را که به شکل مناسبی به دسموپرسین واکنش نشان نداده بودند، مورد تحقیق و بررسی قرار دادند.

کودکان مورد اشاره به ۲ گروه تقسیم شدند؛ به یک گروه علاوه بر دسموپرسین، داروی تولترودین داده شد و برای گروه دیگر، از پلاسبو (دارونما) استفاده شد. پس از گذشت یک ماه و حذف ۷ بیمار که شرایط درمانی را رعایت نکرده بودند، محققان دریافتند در گروهی که از تولترودین استفاده کرده بودند، موارد شب ادراری تا ۶۶ درصد کاهش یافته است.

دکتر آستین در این باره می‌گوید: « ما نشان داده‌ایم که درصورت درمان ترکیبی (دسموپرسین همراه با تولترودین)، میانگین موارد شب ادراری، در مقایسه با پلاسبو، به شکل چشمگیری کاهش می‌یابد.»

او روشهای ساده ای را برای کمک به فرزندان پیشنهاد می کند که برای هرکس بدون توجه به سطح درآمد ، موفقیت آمیز است.

اول – فرزند خود را هر روز به مدرسه بفرستید. واضح است که حضور در مدرسه اهمیت دارد. بررسی ای که اخیراً، انجام شده ، نشان می دهد میزان حضور در کلاس درس روش خوبی برای پیش بینی نمرات آزمون است.

کسانی که میزان حضور آنها ۹۳ درصد بود ، در آزمونهای استاندارد ، رتبه اول را به دست آوردند. کسانی که تنها ۸۵ درصد در کلاسها حضور یافتند نمرات آنها افت پیدا کرد. وی می گوید کارهایی که به طور مرتب انجام شود، بهتر از همه در خاطر می ماند. بر نظم و ترتیب تکالیف مدرسه نظارت کنید و مدت زمان تماشای تلویزیون را کم کنید. بین ساعاتی که در جلوی تلویزیون گذرانده می شود و سال های هدر رفته ارتباط مستقیمی وجود دارد.

دوم – مدرسه، نام آموزگار و مدیر مدرسه فرزند خود را یاد بگیرید. قبل از بروز مشکل با آنها تماس بگیرید، بگذارید بدانند چه انتظاراتی دارید. آیا تکالیف مدرسه کافی است؟ محیط مدرسه بی خطر است؟ چه مطالب و کتاب هایی در کلاس درس آموزش داده می شود؟ آیا دانش آموزان در کلاس درس فرهنگ لغت و دائرة المعارف دارند؟ به آموزگار پیشنهاد همکاری بدهید. به مربیان فرزند خود احترام بگذارید. بهترین شرایط این است که معلم و والدین ، یکدیگر را تقویت کنند.

سوم – برای فرزندتان لباس مناسب تهیه کنید. این مسئله به اندازه ی صبحانه و محیط مناسب اهمیت دارد. لازم نیست این لباس اونیفورم باشد، نگذارید فرزندتان عادت کند با لباس غیر آبرومندانه به مدرسه برود. مدرسه رفتن شغل فرزند شما است. از فرزندتان بخواهید لباس مناسب آن را بپوشد. لازم نیست خیلی وسواس به خرج دهید.

انتظارات خود را از فرزندتان بیان کنید. انضباط، ماندگارترین هدیه مدرسه است. کتابها و افراد دانشمند را محترم بشمارید. افراد تحصیل کرده را مورد تمسخر قرار ندهید.

چهارم – برای فرزندتان روزنامه و کتاب بخوانید. و شیوه مراجعه و یافتن کتاب را به فرزندتان یاد دهید و اگر نمی دانید از کتابدار بپرسید. به طور حتم فرزندتان تلویزیون تماشا می کند ؛ برنامه ها را کنترل کنید و با هم به تماشای تلویزیون بپردازید. در مورد رفتارها و هنرپیشه ها اظهار نظر کنید. از تلویزیون به عنوان فرصتی برای نشان دادن ارزشها و معیارهای خانوادگی بهره بگیرید. قدم به دنیای کودکان بگذارید. خود را کاملاً به آنها نزدیک کنید و پذیرای آنها باشید. آن وقت می بینید مثل گل آفتابگردان که به سمت خورشید می چرخد او هم به شما رو می آورد.

پنجم- به هیچ وجه تقلب را تحمل نکنید. دو خطر رویاروی کودکان است: شکست و شکست سخت تر، از طریق عدم صداقت. تقلب یعنی فرار بیهوده از شکست ، فرزندتان را در معرض دو خطر قرار می دهد. شکست ناکامی است اما مایه بدنامی نیست. ولی تقلب بدترین پیامدها را به دنبال دارد علاوه بر آن که آموزندگی ندارد و همه چیز ما را در معرض خطر قرار می دهد.

شکست واقعیتی است که شخص مغلوب به بهای از دست دادن قدرت ایستادگی روحی خود، از آن می گریزد. شکست را می توان جبران کرد اما برای شخصیت و شرف از دست رفته تنها می توان حسرت خورد. اگر آموزگار یا مدیر مدرسه فرزندتان چشم خود را به روی تقلب می بندد باید نگران شوید. آنان آینده فرزند شما را تباه می کنند.

ششم- وقتی فرزندتان به خانه می رسد در منزل حضور داشته باشید. تحقیقات در این زمینه بسیار روشن است. ساعات ۳ تا ۶ بعداز ظهر حساسترین ساعات در زندگی کودک است. در این زمان کودک بدون سرپرست است و دردسرها فراوان . اما این ساعات، درعین حال بهترین زمان نیز هست زیرا هنوز درس های روز تازه است و از این فرصت می توان برای تقویت آموخته ها استفاده کرد. به گزارش هایی که فرزندتان در مورد حوادث روز خود می دهد گوش بدهید. با آنها مشورت کنید، تنبیه و تشویقشان کنید. اما آنها را در خانه ، تنها رها نکنید.

هفتم – هر از چند گاه مدرسه بازی کنید.از فرزند بزرگتر بخواهید به خواهر یا برادر کوچکتر خود درس بدهد. این عمل تأثیر چشمگیری بر روی هر دو دارد. کودک بزرگتر در کاری که به او محول شده مهارت و غرور به دست می آورد و کودک کوچکتر از طریق تحسین درس می گیرد. بعد از آن از هر دو بخواهید کار یا درسی را به شما یاد بدهند. این کار برای آنها لذت بخش است و برای شما غرور انگیز.

آموختن نحوه یادگیری ، نخستین وظیفه است. با خواندن این مطلب برای فرزندانتان کار را شروع کنید و نظر آنها را در این باره جویا شوید.

در بررسی که در پی می‌آید، راهکارهایی برای تنظیم زمان خواب و استراحت دانش‌آموزان در هفته‌های اول شروع سال تحصیلی ارائه شده است.

 خواب، معضلی کودکانه

با شروع فصل پاییز و فرا رسیدن سال تحصیلی جدید، یکی از مشکلات والدین یعنی تنظیم زمان خواب و استراحت کودکان نیز از راه می‌رسد. تغییری که چندان خوشایند کودکان نیست.

برای کلاس اولی‌ها ،تاکنون زمان مشخص برای خواب و بیداری وجود نداشته، که اگر هم داشته، با هر تفریج و گردشی به سادگی تغییر یافته و به هم خورده است. کمی بزرگ‌ها نیز، پس از سه ماه تعطیلی، علاقه‌ای به خوابیدن در زمان مشخص ندارند، چرا که به طور ذاتی از قرار گرفتن در چارچوب و قوانین می‌گریزند…

ایجاد تحول به صورت تدریجی، بهترین و آسان‌ترین شیوه تنظیم ساعت خواب و بیداری کودکان است.

نخستین حرکت‌های به سوی نظم

خواب و استراحت کافی و در نتیجه شاداب بودن کودک، فراگیری بیشتر کودک را در پی دارد. اما پژوهش‌ها نشان می‌‌دهد، ۲۵ درصد کودکان و والدین آنها ،بر سر مسئله خواب با مشکل روبه رو هستند، پژوهشگران راهکارهای ساده‌ای را برای تنظیم خواب کودک به این شرح ارائه می‌کنند:

- روی زمان خوابی که برای فرزندتان در نظر گرفته‌اید، تأکید داشته باشید، حتی اگر با مخالفت او رو به رو شدید. امّا تأکید شما نباید به صورت تحکم و دعوا بیان شود، بلکه با برنامه‌ریزی درست و گوشزد کردن زمان خواب و استراحت، به نتیجه مطلوب می‌رسید.

- در مقابل لجبازی فرزندتان صبر داشته باشید، دعوا و مجادله راه حل صحیحی نیست.

- از والدین موفقی که برنامه منظمی برای فرزندانشان در نظر گرفته و در اجرای آن نیز موفق بوده‌اند، کمک بگیرید.

- برای مدتی همراه فرزندتان بخوابید و بعد از به خواب رفتن او، از کنارش بلند شوید. در واقع مقدمات خواب مثل مسواک زدن، پوشیدن لباس خواب و … را همراه او انجام بدهید تا به گمان اینکه همراه شما می‌خوابد، لجبازی نکند. این کار دروغ گفتن به کودک نیست . همراه شدن و اطمینان دادن به او است.

چرا کودکان از خواب می‌گریزند؟

بسیاری از کودکان با وجود خستگی زیاد و خواب‌آلودگی، خوابیدن را دوست ندارند و برای بیدار ماندن با خود و دیگران نبرد می‌کنند.

دلیل این رفتار، پرتحرک بودن ذاتی کودکان و علاقه آنها به جستجو کردن، شناختن، کنجکاوی و بازی و تفریح است و به همین دلیل فکر می‌کنند با خوابیدن فرصت دست یافتن به تازه‌ها از دست می‌رود. از طرفی دوست دارند بزرگ بودن را تجربه کنند و همه آنها را کودک نپندارند.

روان شناسان به دلیل این شناخت‌ها، تأکید دارند که زمان خواب و بیداری کودکان باید براساس ویژگی‌های فردی آنها و میزان نیاز آنها به خواب یا به اصطلاح «ضریب خواب» تنظیم شود . این تفاوت‌های فردی نیز چندان متفاوت نبوده و می‌توان با اندکی تفاوت، برنامه دقیق و منظمی را در نظر گرفت.

به ‌طور مثال، متوسط نیاز یک کودک ۵ ساله به خواب و استراحت، ۱۱ ساعت در طول شب است. بنابراین اگر کودک باید ساعت ۷ صبح برای رفتن به مهد کودک یا مدرسه آماده شود، باید ساعت ۸ شب خوابیده باشد. بنابراین با توجه به ویژگی‌های فردی، میزان تحرک هر کودک و خصوصیات خاص او زمان مناسبی را برای خواب و استراحت او در نظر گرفت. مشورت با متخصص اطفال نیز شیوه مناسبی است.

تنظیم زمان مناسب

تنظیم زمان مشخص برای خواب، ساعت بیولوژیک بدن را تنظیم کرده و ساعت خواب و بیداری کودک به طور طبیعی پس از گذشت مدتی منظم می‌شود.

اشاره کردیم که یک کودک ۵ساله به ۱۱ساعت خواب در طول شب نیاز دارد، از این رو می‌توان برنامه منظمی را به این شکل برایش در نظر گرفت:

۳۰/۷ دقیقه شب، نوشیدنی گرمی مثل یک لیوان شیر (چای اصلاً توصیه نمی‌شود) به او بدهید، سپس از او بخواهید مسواک زده و به دستشویی برود. او را به رختخواب هدایت کنید و برایش کتاب بخوانید (کتاب‌های ترسناک اصلاً توصیه نمی‌شود).

ساعت ۸، چراغ اتاق فرزندتان را خاموش کنید.

اگر این برنامه به ‌طور مرتب و هر شب در ساعت معین تکرار شود، به عادتی فراموش نشدنی در کودک تبدیل می‌شود که پس از مدتی بدون نیاز به همراهی یا تذکر شما انجام ‌می‌شود.

هنگامی که فرزندتان خوابید، از ایجاد هر گونه سر و صدای ناگهانی جداً بپرهیزید، چرا که از خواب پریدن کودک باعث به هم ریختن زمان خواب او و کسلی و کلافگی او می‌شود.

تختخواب فقط برای خوابیدن است

با وجود تأکید روان شناسان برای تنظیم زمان مشخص برای خوابیدن کودک، اما نباید نکته‌ای را فراموش کرد و آن اینکه کودک باید زمانی به رختخواب برود که کاملاً آماده خوابیدن است، یعنی اینقدر خسته و خواب آلوده باشد که به محض رفتن به رختخواب، بخوابد.

از طرفی نباید زمانی که کودک برای خوابیدن آماده است، کنار والدین و یا در اتاقش تلویزیون تماشا کند، به ویژه اگر در کنار والدینش و بدون آماده شدن برای خواب و یا دراز کشیدن در تخت خود، تلویزیون تماشا کرده و با همان وضعیت بخوابد.

به عقیده روان شناسان، زمانی که کودک در مکانی غیر از تخت خود به خواب رفته و نیمه‌های شب، در رختخواب خود بیدار شود، زمان و مکان را گم کرده و با «خواب گردی» سعی می‌کند به طور ناخود‌آگاه به مکان اولیه خود باز گردد، تکرار این وضعیت کودک را خواب گرد خواهد کرد.

بنابراین پس از آماده شدن کودک برای خواب، او را به رختخوابش هدایت کنید تا بدون تغییر وضعیت بخوابد.

یکی دیگر از مشکلات والدین، امتناع کودکان از خوابیدن در تخت‌شان است. این امتناع با آغاز فصل مدرسه به ویژه در کلاس اولی‌ها نمود بیشتری می‌یابد، بنابراین والدین باید صبر و حوصله بیشتری به خرج بدهند. برای اینکه با آغاز فصل مدرسه، این مشکل بر مشکلات دیگر افزوده نشود، بهتر است از مدت‌ها قبل ،کودک را به خوابیدن در تخت خود عادت بدهیم تا با شروع مدرسه، مشکل امتناع کودک از خوابیدن در تخت خود برطرف شود.

 خستگی، کلیدی برای خواب خوب

اشاره کردیم که کودک باید کاملاً خسته باشد تا خوب و راحت بخوابد. برای این منظور تنظیم برنامه‌ها باید در جهت تخلیه انرژی کودک باشد. پس لازم است تا عصرها برنامه‌های پرتحرک و ساعات پایانی شب، برنامه‌های کم تحرک‌تر در نظر گرفته شود.

بازی‌های پر تحرکی مثل دوچرخه سواری، فوتبال، بسکتبال، شنا و … بهترین گزینه است. اما کمی قبل از خواب، مطالعه کتاب، بازی با پازل و… توصیه می‌شود.

در حقیقت همان‌طور که بازی‌های پرتحرک، انرژی کودک را تخلیه می‌کند، بازی‌های آرام، ذهن او را برای خواب و استراحت آماده می‌کند. بازی با کامپیوتر و بازی‌هایی از این دست، پیش از خواب به هیچ وجه توصیه نمی‌شود. هر چند با شروع مدرسه نمی‌توان این برنامه‌ها را مانند قبل دنبال کرد، اما با برنامه‌ریزی صحیح می‌توان حداقل نیم ساعت را به بازی‌های پرتحرک اختصاص داد.

خواب و استراحت تنها زمانی انرژی از دست رفته کودک را به او باز می‌گرداند که کودک خوابی آرام و شیرین داشته باشد، بنابراین کمی مدارا و برنامه‌ریزی صحیح، خواب شیرینی را برای کودک رقم خواهد زد.

بهتر است نگویید که دوست ندارید فرزند باهوشی داشته باشید چون باور نمی‌کنیم. آنها که معتقدند «هوش» علاوه بر زمینه ژنتیک، تا حدی هم اکتسابی است و در طول زندگی و به نسبت شرایط محیطی از آغاز تولد تا بزرگسالی و براساس آموزش‌های فرد در او شکل می‌گیرد، راه‌هایی را برای تقویت آن پیشنهاد می‌کنند. به نظر می‌رسد که هوش انسان، هم ارثی و هم اکتسابی است.

 در واقع با اینکه هوش پدیده‌ای ژنتیک و استعدادی خدادادی است، توانایی‌های ذهنی افراد طی دوران زندگی و از دوران کودکی آنها کم‌کم شکل می‌گیرد. براساس تحقیقات علمی‌انجام شده، با به کار‌بردن روش‌ها و برنامه‌ریزی‌های خاصی در زندگی روزمره و در فضای آموزشی کودکان، می‌توان قدرت تفکر و هوش آنها را پرورش داد. شما هم می‌توانید از این ۹ روش برای باهوش‌تر کردن فرزندتان استفاده کنید.

بازی برای هوش

شطرنج، جدول، پازل و دیگر بازی‌های فکری، همگی برای مغز کودک همچون ورزش هستند. بازی‌هایی مانند سودوکو (جدول اعداد) علاوه بر اینکه می‌توانند سرگرمی ‌لذت‌بخشی برای کودک شما باشند، تقویت‌کننده توانایی تفکر استراتژیک، حل مشکلات و تصمیم‌گیری در وضعیت‌های پیچیده هستند. انواع بازی‌های فکری را در خانه داشته باشید و علاوه بر این، گاهی مسائلی را به طور خیالی طرح کنید و برای حل این مشکلات و مسائل ساختگی، از کودکان‌تان کمک بخواهید. بگذارید با وضعیت‌های دشوار و موقعیت‌های پیچیده تصمیم‌گیری مواجه شده و راه‌های پیشنهادی خود را برای حل مسائل به شما بازگو کنند.

در جست‌وجوی دانش باش

محققین معتقدند که والدینی که کودکان خود را به ارائه نظرات و ایده‌های جدید تشویق کرده و کنجکاوی آنها را مورد توجه و احترام قرار می‌دهند، درس بزرگی به آنها داده‌اند؛ اینکه «جست‌وجوی دانش اهمیت زیادی دارد». از کودکان‌تان در زمینه سرگرمی‌ها و علایقشان سؤالاتی بپرسید و از کنجکاوی آنها حمایت کنید، نکات و موارد جدید مربوط به سرگرمی‌هایشان را به آنها یاد دهید و برای تشویق کنجکاوی‌هایشان، آنها را به گردش‌های آموزشی ببرید. گردش در موزه‌های تاریخی و طبیعی، رصدخانه و پارک‌های حیوانات از این جمله‌اند.

ورزش، ورزش، ورزش!

مطالعات گروهی از دانشمندان آمریکایی نشان داده ارتباط مستقیمی‌ بین فعالیت‌های ورزشی کودکان دبستانی و موفقیت تحصیلی آنها وجود دارد. بنابر تحقیقات این گروه، شرکت کردن کودکان در فعالیت‌های ورزشی، افزایش میزان اعتماد به نفس، مهارت در کارهای گروهی و توانایی‌های مدیریتی و رهبری را به دنبال دارد. همچنین در مطالعات آنها ثابت شده بیشتر زنانی که در موقعیت کاری در نقش‌های مدیریتی و ریاست موفق بوده‌اند، در دوران کودکی و نوجوانی در فعالیت‌های گروهی و تیمی‌ ورزشی شرکت داشته‌اند. پس به جای اینکه پس از خوردن شام، جلوی تلویزیون لم بدهید، بهتر است با کودکتان توپ‌بازی کرده یا به پیاده‌روی بروید. بد نیست کودک خود را به شرکت در تیم‌های ورزشی مدرسه‌اش تشویق کنید.

الفبای موسیقی، الفبای هوش!

شاید شنیدن سر و صدای ناهنجار کودکتان در حالی که مشغول تمرین نوازندگی و آموختن موسیقی است اصلا لذت‌بخش نباشد اما باید بدانید که این سرگرمی‌لذت‌بخش کودکان، یکی از مواردی است که نیمکره راست مغز آنها را پرورش می‌دهد.

بنابر تحقیقات دانشمندان دانشگاه تورنتو، برنامه‌ریزی دوره‌های آموزش موسیقی برای کودکان منجر به افزایش ضریب هوشی و توانایی‌های علمی‌ آینده آنها خواهد شد. هر چه سال‌های آموزش موسیقی آنها بیشتر باشد، میزان این تاثیر و افزایش هوش در آنها بیشتر خواهد بود. مطالعات انجام شده نشان می‌دهد که آموختن موسیقی در دوران کودکی باعث کسب نمره‌های بهتر در دوران دبیرستان و ضریب هوشی بالاتر در دوران بزرگسالی می‌شود؛ پس اجازه دهید موسیقی‌دان درونی کودکتان خودش را نشان دهد.
خیلی خوب است اگر او را برای دوره های عمومی یا خصوصی آموزش موسیقی ثبت‌نام کنید.

شیر مادر، عصاره هوش

شیر مادر اولین غذای مغز کودک است. تحقیقات انجام‌شده نشان می‌دهد که شیر مادر از ۲ جهت برای کودک مفید است؛ یکی اینکه از خطر احتمالی ابتلای کودک به بیماری جلوگیری می‌کند و دیگر اینکه به تنهایی یک غذای کامل برای نوزاد است. دانشمندان دانمارکی به این نتیجه رسیده‌اند که تغذیه نوزاد از سینه مادر، کودک را هم سالم‌تر و هم باهوش‌تر می‌کند.

مطالعات ایشان نشان داده کودکانی که در دوران نوزادی ۹ ماه از سینه مادرشان تغذیه شده‌اند، به نسبت آنهایی که یک ماه یا کمتر شیر مادرشان را خورده‌اند، بسیار باهوش‌ترند. پس اهمیت شیر مادر باید از ابتدا مورد توجه قرار گیرد چرا که علاوه بر تضمین سلامتی نوزاد، برای آینده او و رشد مهارت‌های ذهنی‌اش هم مفید خواهد بود.

کامپیوتر در خدمت هوش

شاید تعجب کنید چون بازی‌های کامپیوتری شهرت بدی پیدا کرده‌اند و بسیار مورد انتقاد قرار می‌گیرند. بله، درست است که بسیاری از آنها وحشیانه، بی‌فایده و غیرفکری هستند اما ما در مورد انواعی از بازی‌های کامپیوتری صحبت می‌کنیم که مهارت‌های فکری و استراتژیک و قدرت تصمیم‌گیری و خلاقیت کودک را پرورش داده و کارگروهی را به او آموزش می‌دهند.

 امروزه در دنیا بعضی شرکت‌های معتبر ساخت بازی‌های کامپیوتری، در تلاش هستند تا بازی‌های آموزشی‌ای بسازند که پرورش‌دهنده حافظه و توانایی‌های ذهنی کودکان خردسال (حتی کودکان نوپا) باشند. تحقیقات اخیر نشان می‌دهد کودکانی که انواع بازی‌های کامپیوتری آموزشی را بازی می‌کنند، نسبت به آنهایی که این بازی‌ها را تجربه نکرده‌اند از قدرت درک و تجسم تصویری بیشتری برخوردارند.

جالب است بدانید معلمان بریتانیایی، امروزه در کلاس‌های درسشان از انواع بازی‌های کامپیوتری آموزشی استفاده می‌کنند.

صبحانه یادت نره!

نتایج معتبر تحقیقات دقیقی که در دهه ۷۰ میلادی انجام شده، نشان داده است که خوردن صبحانه باعث تقویت حافظه، تمرکز و قدرت یادگیری می‌شود. کودکانی که صبحانه نمی‌خورند، معمولا زودتر خسته شده و کم‌طاقت‌تر و زودرنج‌تر هستند. این دسته از کودکان نسبت به آنهایی که روز خود را با خوردن صبحانه شروع می‌کنند، از سرعت عمل کمتری برخوردارند. با وجود کمبود وقت و برنامه‌های روزانه شلوغ امروزی شاید، کمتر کسی فرصت پیدا کند که هر روز بنشیند و صبحانه مفصلی نوش جان کند. اما کودک خود را حتی فقط با خوردن یک لیوان شیر هم شده، صبحانه‌خورده، روانه مهد کودک یا مدرسه کنید تا تمرکز بیشتری داشته باشد.

خوب بخور تا باهوش بشی

قند، چربی‌های اشباع و دیگر خوراکی‌های بی‌فایده را از برنامه غذایی کودکان حذف کنید و به جای آن، مواد مغذی و مفیدی که به رشد ذهنی آنها کمک می‌کند، جایگزین کنید. سال‌های اولیه دوران کودکی به ویژه ۲ سال اول  بسیار اهمیت دارد و لازم است تمامی‌ مواد لازم را در رژیم غذایی کودک قرار دهید.

برای مثال رشد شبکه مغزی کودک نیاز شدیدی به میزان کافی آهن دارد چرا که در کودکان دچار کمبود آهن، جریان اعصاب کند می‌شود. همچنین تحقیقات انجام شده نشان می‌دهد که میزان مقاومت در برابر بیماری‌ها در کودکانی که تغذیه سالمی‌ ندارند بسیار کم است. بنابراین تغذیه نادرست باعث می‌شود کودکان از مدرسه و همسالان خود عقب بمانند و دچار افت تحصیلی شوند. پس اگر می‌خواهید کودکتان در مدرسه نمره بهتری بگیرد، به تغذیه او هم توجه کنید.

دوستی که هوش هدیه می‌دهد

کتاب یکی از روش‌های مفید قدیمی ‌است که امتحان‌اش را پس داده اما بعضی مواقع در مقابل روش‌های تکنولوژیک امروزی برای تقویت هوش، دست‌کم گرفته می‌شود؛ در حالی که کتاب قابل دسترس‌ترین، کم‌هزینه‌ترین و در عین حال موفقیت‌آمیزترین روش برای آموزش و رشد ذهنی کودکان در تمامی ‌سنین است. برای کودکان‌تان از سنین پایین‌تر کتاب خواندن را شروع کنید. آنها را برای عضویت در کتابخانه ثبت‌نام کنید و کتابخانه منزلتان را پُر از کتاب کنید.

یکی از مهم‌ترین نکاتی که در تاریخچه دکوراسیون داخلی به آن اهمیت داده شده نحوه چیدمان اتاق خواب است. طراحی اتاق خواب کودکان بسیار مهم است.

شاید باورتان نشود اما چیدمان اتاق خواب کودک دلبند شما، از محل قرار گرفتن تخت گرفته تا انتخاب بهترین وسایل تزیینی و دیوارکوب‌ها و…، تاثیر مستقیم در رفتار خوب و درسخوان شدن او در آینده دارد. متاسفانه معمولا والدین به این نکات اهمیت زیادی نمی‌دهند.

به ۶ نکته مهم در مورد نحوه چیدمان اتاق خواب کودک اشاره می‌کنیم:

۱- قاب عکسی از چهره خندان والدین را در اتاق خواب کودک بگذارید. این کار نه تنها کودک را از بسیاری از مشکلات روحی و عاطفی که ممکن است او را در بزرگسالی تهدید کند، مصون می‌دارد، بلکه موجب می‌شود تا کودک هر زمان چشم باز می‌کند چهره خندان پدر و مادر خود را که در واقع ارکان اصلی زندگی او را تشکیل می‌دهند، در مقابل خود ببینید.

۲- تخت کودک را به عریض‌ترین دیوار اتاق خواب تکیه بدهید. مراقب باشید که کودک از روی تختش در اتاق را ببیند. بهتر است دیواری که برای تکیه دادن تخت کودکتان انتخاب می‌کنید، مقابل دستشویی یا حمام نباشد چون می‌تواند سلامت کودکتان را به مخاطره بیندازد.

اگر دو فرزند دارید بهتر است از تخت‌های دو طبقه تا حد ممکن استفاده نکنید، چرا که کودکان نیاز دارند فضای باز و راحتی بالای سرشان داشته باشند و تخت‌های دو طبقه این امکان را از کودکی که در طبقه اول می‌خوابد، می‌گیرد و همین موضوع می‌تواند در آینده باعث فشار عصبی در او شود. کودکی که در طبقه بالا می‌خوابد نیز از آنجا که یک فضای خالی در زیر محل خوابش وجود دارد احساس ناامنی می‌کند و همین حس می‌تواند در بزرگسالی تاثیرات بدی در روحیه‌اش بگذارد.

۳- گوشه مناسبی از اتاق را به مکانی برای مطالعه اختصاص دهید. در گوشه‌ای از اتاق کودک خود میز و صندلی و چراغ مطالعه‌ای بگذارید و به او بفهمانید که مکان مناسب برای مطالعه و درس خواندن، همان است. به این ترتیب به او نشان می‌دهید که چقدر درس خواندن و مطالعه برایتان اهمیت دارد.

۴- اتاق خواب کودک را به محیطی سالم تبدیل کنید. تصاویر آب و دریا، آکواریوم یا وجود صدای آب می‌تواند محیط ناسالمی ایجاد کند و در آینده موجب بروز بیماری آسم در کودک شود.

۵- محیط و فضای اتاق خواب کودک را همواره تمیز و جمع و جور کنید. کمدهای دیواری و کشوهای اتاق خواب کودک را همیشه تمیز و مرتب کنید. هر چه فضای اتاق خواب باز و خالی از به هم ریختگی باشد کودک به همان میزان احساس آرامش بیشتری خواهد داشت و خلاقیت و قدرت تخیل او افزایش می‌یابد. با جمع کردن وسایلی که ممکن است کودکتان تا یک یا دو ماه دیگر از آنها استفاده‌ای نکند به چشم او استراحت بدهید.

۶- با استفاده از نور، رنگ و آثار هنری مثل نقاشی محیطی شاد برای کودک خود فراهم آورید. اتاق خواب کودک باید به او روحیه ای شاداب ببخشد. اطمینان حاصل کنید که نور اتاق کافی باشد. سعی کنید دیوار اتاق خواب کودک خود را رنگ آبی نزنید چرا که این رنگ موجب افسردگی در کودک شما می‌شود و انرژی او را تحلیل می‌برد.

رنگ‌های روشن همچون زرد، صورتی کمرنگ و سبز روشن می‌تواند انتخاب خوبی برای رنگ دیوار اتاق کودک باشد. یکی از نکات مهم در مورد تزئین اتاق خواب کودک این است که از قرار دادن تصاویر حیوانات وحشی و درنده کاملا بپرهیزید. در عوض عکس‌هایی را انتخاب کنید که حس خلاقیت و آرامش را در او تقویت کند.

اولین و مهم‌ترین گامی که ما می‌توانیم برای سلامتی آنها برداریم، رعایت نکات ایمنی در خرید وسایل برای آنهاست. نکاتی که به آن اشاره می‌کنیم، می‌تواند برای شما بسیار مفید باشد.

هنگام خرید هر وسیله‌ای برای دلبندتان:

با دست خود تمام سطح وسیله و اطراف انرا لمس کنید. خصوصاً جاهایی که امکان دست زدن کودک‌تان به آنجا وجود دارد. مطمئن شوید که هیچ نقطه‌ای دست او را پاره یا دچار خراشیدگی نمی‌کند. مراقب نقاطی هم که ممکن است با آفتاب خوردن بیش از اندازه داغ شود باشید.

مراقب نقاطی را که ممکن است دست فرزندتان در آن گیر کند و یا پیچ بخورد باشید.

تمامی جاهایی را که با پیچ و مهره به وسیله مورد نظر پیچ شده‌اند را بررسی کنید تا مبادا این مهره‌ها به خوبی سفت نشده باشند.

چند نمونه از وسایلی که نیاز به توجه دارند:

صندلی ماشین:

توصیه می‌کنیم که تا زمانی‌که فرزندتان کمتر ار ۲۰ کیلو وزن دارد، حتماً در هنگام رانندگی او را در صندلی مخصوص بنشانید. این صندلی‌ها که دارای کمر بند ایمنی هستند کودک شما را از خطرهای مختلف محفوظ می‌دارند. به یاد داشته باشید که کمربند صندلی را حتماً ببندید.

صندلی را خریداری کنید که از لحاظ ایمنی تأیید شده باشد و ایمنی را تضمین کند.

دقت کنید که صندلی سیستم خیلی پیچیده برای باز یا بسته شدن نداشته باشد تا هر بار شما را به مشقت بیندازد.

تختخواب:

این را بدانید که فاصله تشک تخت تا بدنه آن نباید از دو انگشت بیشتر باشد، زیرا ممکن است سر کودک شما در آن منطقه آسیب ببیند. بهترین کار پر کردن خلأ با ملحفه است.

نرده‌های تخت باید کمتر از چهار سانتیمتر با یکدیگر فاصله داشته باشند تا سر کودک‌تان بین آنها گیر نکند.

لولاها و پیچ‌های تخت نباید در دسترس کودک‌تان باشد.

رنگ تخت باید ایمن و بدون مواد سمی باشد.

بالش‌های بسیار نرم را انتخاب نکنید تا زمانی که نوزادتان بتواند خود سرش را از روی بالش بالا بیاورد. بالش‌های خیلی نرم در دوران کودکی زمانی که صورت بچه به بالش باشد می‌تواند خطر خفگی داشته باشد.

کالسکه و صندلی‌های بلند:

هر چیزی که کودک‌تان روی آن می‌نشیند، باید پایه‌های پهن و قوی داشته باشد تا امکان برگشتن آن را کم کند.

کالسکه یا صندلی حتما باید کمربند داشته باشد تا از افتادن کوچولوی شما جلوگیری شود.

قبل از خرید کالسکه چند بار آن را ببندید و باز کنید تا ببینید آیا راحت باز و بسته می‌شود و یا به‌راحتی در صندوق ماشین‌تان جا می‌شود.

دقت داشته باشید مواد به‌کار رفته در این وسایل سمی نبوده و برای فرزندتان ایجاد مسمومیت نمی‌کنند و همچنین نقاط کلیدی این وسایل در دسترس فرزندتان نباشد.

چرخ‌های کالسکه حتماً باید سفت و سخت باشند و حتما چرخ‌های عقب به ترمز مجهز باشد.

لباس‌ها:

لباسی را برای او بخرید که از جنس قابل اشتعال نباشد و مواد به‌کار رفته در لباس را کنترل کنید.

دقت داشته باشید که دگمه‌های لباس و حتی زیپ‌ها به‌خوبی و محکم به لباس دوخته شده باشند، زیرا آنها می‌توانند به‌راحتی کودک را در معرض خطر خفگی قرار دهند.

نوزاد شما علاوه بر عوض شدن هر ساعته پوشکش نیاز به عوض کردن لباس‌هایش دارد. لباس‌های مخصوصی را برای خواب یا بیرون رفتن و حتی سرما یا گرمای ناگهانی هوا دم دست خود داشته باشید.

لباس نوزادتان را همراه لباس‌های خودتان نشویید و حتماً پودرهای متوسط و رقیق استفاده کنید و به یاد داشته باشید که آنها را دو بار آبکشی نمایید.

از نرم‌کننده‌های لباس استفاده نکنید، زیرا در اوایل تولد پوست کودک‌تان بسیار حساس است و او را دچار عارضه‌های پوستی می‌کند.

اسباب‌بازی‌ها:

مطمئن شوید که هیچ نقطه‌ای از اسباب بازی کمتر از چهار سانتیمتر نباشد، زیرا ممکن است کودک‌تان آن را وارد دهان کند و باعث خفگی‌اش شود.

از خرید هر اسباب‌بازی که دارای نقاط نوک تیز و یا برنده است، اجتناب کنید و مواظب باشید جنس آن از موادی همچون سیم‌ها و یا مواد فلزی خطرناک نباشد.

اسباب‌بازی نباید از شیشه ساخته شده باشد و مراقب باشید بر چسب بهداشت روی اسباب‌بازی باشد.

عروسک‌ها و اسباب پارچه‌ای باید قابل شستشو و غیر قابل اشتغال باشند.

مراقب باشید که هر اسباب‌بازی عمری دارد، استفاده بیش از حد آن می‌تواند به تکه ‌تکه شدن آن بیانجامد که برای کودک‌تان خطر دارد.

اگر اسباب‌بازی مورد نظرتان از الیاف ضعیف ساخته شده و امکان جدا شدن دگمه‌ها و یا وسائل تزیینی آن وجود دارد، فوراً آن را از جلوی دست کودک‌تان بردارید.

هر چند وقت یک‌بار از سالم بودن اسباب‌بازی‌های کودک‌تان با خبر شوید و آنهایی که در حال تبدیل شدن به خطر برای فرزندتان هستند را کنار بگذارید.

ما هر پیشنهادی را که تصور می‌کنیم برای حفظ سلامتی کودک‌تان مفید است را بیان کردیم اما به‌خاطر داشته باشید او به مراقبت هر لحظه شما نیاز دارد، پس چشم خود را از روی او برندارید خطر هر لحظه در کمین است.

همه انسان‌ها دوست دارند کودکانی باهوش داشته باشند. هوش علاوه بر زمینه ژنتیک، تا حدی هم اکتسابی است و در طول زندگی و به نسبت شرایط محیطی از آغاز تولد تا بزرگسالی و براساس آموزش‌های فرد در او شکل می‌گیرد.

در واقع با این که هوش انسان، هم ارثی و هم اکتسابی است یا به عبارتی هوش پدیده‌ای ژنتیک و استعدادی خدادادی است، توانایی‌های ذهنی افراد در طی دوران زندگی و از دوران کودکی آنها کم‌کم شکل می‌گیرد. براساس تحقیقات علمی انجام شده، با به کار بردن روش‌ها و برنامه‌ریزی‌های خاصی در زندگی روزمره و در فضای آموزشی کودکان، می‌توان قدرت تفکر و هوش آنها را پرورش داد. شما هم می‌توانید از این روش‌ها برای باهوش‌تر کردن فرزندتان استفاده کنید.
 
بازی برای هوش:
شطرنج، جدول، پازل و دیگر بازی‌های فکری، همگی برای مغز کودک همچون ورزش هستند. بازی‌هایی مانند جدول اعداد علاوه بر این که می‌توانند سرگرمی لذتبخشی برای کودک شما باشند، تقویت‌کننده توانایی تفکر، استراتژیک، حل مشکلات و تصمیم‌گیری در وضعیت‌های پیچیده هستند. انواع بازی‌های فکری را در خانه داشته باشید و علاوه بر این، گاهی مسائلی را به طور خیالی طراحی کنید و برای حل آن از فرزندتان کمک بخواهید.
 
در جستجوی دانش باش:
محققان معتقدند والدینی که کودکان خود را با ارائه نظرات و ایده‌های جدید تشویق کرده و کنجکاوی آنها را مورد توجه و احترام قرار می‌دهند، درس بزرگی به آنها داده‌اند. این که جستجوی دانش اهمیت زیادی دارد. از کودکانتان در زمینه سرگرمی‌ها و علایقشان سوالاتی بپرسید و از کنجکاوی آنها حمایت کنید. نکات و موارد جدید مربوط به سرگرمی‌هایشان را به آنها یاد دهید و برای تشویق کنجکاوی‌هایشان، آنها را به گردش‌های آموزشی ببرید. گردش در موزه‌های تاریخی و طبیعی، رصدخانه و پارک‌های حیوانات از این جمله‌اند.
 
ورزش، ورزش، ورزش:
مطالعات نشان داده ارتباط مستقیمی بین فعالیت‌های ورزشی کودکان دبستانی و موفقیت تحصیلی آنها وجود دارد. شرکت کردن کودکان در فعالیت‌های ورزشی، افزایش میزان اعتماد به نفس، مهارت در کارهای گروهی و توانایی‌های مدیریتی و رهبری را به دنبال دارد. همچنین ثابت شده بیشتر زنانی که در موقعیت کاری در نقش‌های مدیریتی و ریاست موفق بوده‌اند، در دوران کودکی و نوجوانی در فعالیت‌های گروهی و تیمی ورزشی شرکت داشته‌اند. پس به جای این که پس از خوردن شام، جلوی تلویزیون بنشینید، بهتر است با فرزندتان توپ‌بازی کنید یا به پیاده‌روی بروید. بهتر است کودک را به شرکت در تیم‌های ورزشی مدرسه‌اش تشویق نمایید.
 
الفبای موسیقی، الفبای هوش:
شاید شنیدن سر و صدای ناهنجار کودکتان در حالی که مشغول تمرین نوازندگی و آموختن موسیقی است، اصلا لذت‌بخش نباشد. اما باید بدانید که این سرگرمی لذت‌بخش کودکان، یکی از مواردی است که نیمکره راست مغز آنها را پرورش می‌دهد. بنابر تحقیقات دانشمندان دانشگاه تورنتو، برنامه‌ریزی دوره‌های آموزش موسیقی برای کودکان منجر به افزایش ضریب هوشی و توانایی‌های علمی آینده آنها خواهد شد. هرچه سال‌های آموزش موسیقی آنها بیشتر باشد، میزان این تاثیر و افزایش هوش در آنها بیشتر خواهد بود. مطالعات انجام شده نشان می‌دهد آموختن موسیقی در دوران کودکی باعث کسب نمره‌های بهتر در دوران دبیرستان و ضریب هوشی بالاتر در دوران بزرگسالی می‌شود، پس اجازه دهید موسیقیدان درونی کودکتان خودش را نشان دهد.
 
شیر مادر، عصاره هوش:
شیر مادر اولین غذای مغز کودک است. شیر مادر از ۲جهت برای کودک مفید است: یکی این که از خطر احتمالی ابتلای کودک به بیماری جلوگیری می‌کند و دیگر این که به تنهایی یک غذای کامل برای نوزاد است تغذیه نوزاد از سینه مادر، کودک را هم سالم‌تر و هم باهوش‌تر می‌کند. مطالعات نشان داده است کودکانی که در دوران نوزادی ۹ ماه شیر مادرشان را خورده‌اند، بسیار باهوش‌ترند.
 
رایانه در خدمت هوش:
شاید تعجب کنید، چون بازی‌های رایانه‌ای شهرت بدی پیدا کرده‌اند و بسیار مورد انتقاد قرار می‌گیرند. درست است که بسیاری از آنها وحشیانه، بی‌فایده و غیرفکری هستند اما ما در مورد انواعی از بازی‌های رایانه‌ای صحبت می‌کنیم که مهارت‌های فکری و استراتژیک و قدرت تصمیم‌گیری و خلاقیت کودک را پرورش داده و کار گروهی را به او آموزش می‌دهند. کودکانی که انواع بازی‌های رایانه‌ای آموزشی را بازی می‌کنند نسبت به آنهایی که این بازی‌ها را تجربه نکرده‌اند از قدرت درک و تجسم تصویری برخوردارند.
 
خوب بخور تا با هوش شوی:
خوردن صبحانه باعث تقویت‌ حافظه، تمرکز و قدرت یادگیری می‌شود. کودکانی که صبحانه نمی‌خورند، معمولا زودتر خسته شده و کم‌طاقت‌تر و زودرنج‌تر هستند همچنین از سرعت عمل کمتری برخوردارند. قند، چربی‌های اشباع و دیگر خوراکی‌های بی‌فایده را از برنامه غذایی کودکان حذف کنید و به جای آن، مواد مغذی و مفیدی که به رشد ذهنی آنها کمک می‌کند، جایگزین کنید.
 
سال‌های اولیه دوران کودکی بویژه ۲ سال اول بسیار اهمیت دارد و لازم است تمام مواد لازم را در رژیم غذایی کودک قرار دهید. تحقیقات نشان می‌دهد میزان مقاومت در برابر بیماری‌ها در کودکانی که تغذیه سالمی ندارند بسیار کم است. بنابراین تغذیه نادرست باعث می‌شود کودکان از مدرسه و همسالان خود عقب بمانند و دچار افت تحصیلی شوند. پس اگر می‌خواهید کودکتان در مدرسه نمره بهتری بگیرد، به تغذیه او هم توجه کنید.
 
دوستی که هوش هدیه می‌دهد:
کتاب یکی از روش‌های مفید قدیمی است که امتحانش را پس داده اما بعضی مواقع در مقابل روش‌های تکنولوژیک امروزی برای تقویت هوش، دست‌کم گرفته می‌شود. در حالی که کتاب قابل دسترس‌ترین، کم‌هزینه‌ترین و در عین حال موفقیت‌آمیزترین روش برای آموزش و رشد ذهنی کودکان در تمام سنین است. برای کودکانتان از سنین پایین‌تر کتاب خواندن را شروع کنید. آنها را برای عضویت در کتابخانه ثبت‌نام کنید و کتابخانه منزلتان را پر از کتاب کنید.